<![CDATA[تالار گفتمان وب سایت ختم قرآن مجید - آموزش احکام]]> https://forum.ghorany.com/ Sun, 02 Aug 2026 07:51:50 +0000 MyBB <![CDATA[ نیت ادا یا قضا در نماز آیات (خسوف، کسوف، زلزله و ...)]]> https://forum.ghorany.com/thread-5432.html Sun, 01 Jan 2017 15:20:50 +0330 https://forum.ghorany.com/thread-5432.html سوال: اگر نماز آیات به واسطه ی خسوف، کسوف، زلزله و ... بر عهده ی فردی بوده، ولی به جا نیاورده است، آیا با نیت ادا بخواند یا قضا؟

جواب:

آیات عظام امام خمینی، اراکی، بهجت، صافی گلپایگانی، فاضل لنکرانی، گلپایگانی، نوری همدانی:
در خسوف و کسوف: باید نیت قضا نماید.
در زلزله و مانند آن: هر وقت بخواند اداء است.

مقام معظم رهبری:
در فرض سوال اگر سبب وجوب نماز آیات خسوف و یا کسوف بوده واجب است بعد از آن به نیت قضا بخواند واما در سایر آیات باید نماز آیات را به نیت اداء به جا آورد.

آیات عظام تبریزی، وحید خراسانی:
در خسوف و کسوف: باید نیت قضا نماید.
در زلزله و مانند آن: احوط آن است که به قصد ما فی الذمه بیاورد و قصد ادا و قضا نکند.

آیات عظام خوئی، شبیری زنجانی:
در خسوف و کسوف: باید نیت قضا نماید.
در زلزله و مانند آن: اگر عصیانا به تاخیر انداخت، بنابر احتیاط، وقت خواندن نیت ادا و قضا نکند.

آیات عظام سیستانی، مکارم شیرازی:
در خسوف و کسوف: باید نیت قضا نماید.
در زلزله و مانند آن: خواندن نماز آیات واجب نیست و اگر خواست بخواند، بنابر احتیاط مستحب بدون نیت ادا و قضا بخواند.
[font=tahoma][/font]
]]> سوال: اگر نماز آیات به واسطه ی خسوف، کسوف، زلزله و ... بر عهده ی فردی بوده، ولی به جا نیاورده است، آیا با نیت ادا بخواند یا قضا؟

جواب:

آیات عظام امام خمینی، اراکی، بهجت، صافی گلپایگانی، فاضل لنکرانی، گلپایگانی، نوری همدانی:
در خسوف و کسوف: باید نیت قضا نماید.
در زلزله و مانند آن: هر وقت بخواند اداء است.

مقام معظم رهبری:
در فرض سوال اگر سبب وجوب نماز آیات خسوف و یا کسوف بوده واجب است بعد از آن به نیت قضا بخواند واما در سایر آیات باید نماز آیات را به نیت اداء به جا آورد.

آیات عظام تبریزی، وحید خراسانی:
در خسوف و کسوف: باید نیت قضا نماید.
در زلزله و مانند آن: احوط آن است که به قصد ما فی الذمه بیاورد و قصد ادا و قضا نکند.

آیات عظام خوئی، شبیری زنجانی:
در خسوف و کسوف: باید نیت قضا نماید.
در زلزله و مانند آن: اگر عصیانا به تاخیر انداخت، بنابر احتیاط، وقت خواندن نیت ادا و قضا نکند.

آیات عظام سیستانی، مکارم شیرازی:
در خسوف و کسوف: باید نیت قضا نماید.
در زلزله و مانند آن: خواندن نماز آیات واجب نیست و اگر خواست بخواند، بنابر احتیاط مستحب بدون نیت ادا و قضا بخواند.
[font=tahoma][/font]
]]> <![CDATA[احکام لباس نمازگزار]]> https://forum.ghorany.com/thread-4987.html Sun, 30 Oct 2016 21:29:55 +0330 https://forum.ghorany.com/thread-4987.html
پاسخ:
الف) اگر وقت وسعت دارد که با لباس پاک دوباره نماز بخواند، نمازی که خوانده باطل است.
ب) اگر وقت کافی برای دوباره خواندن نماز با لباس پاک را ندارد

ب-1) در صورتی که آب کشی یا عوض کردن و یا درآوردن لباس، نماز را به هم نمی زند، باید چنین کند و نماز را تمام کند.
ب-2) اگر نتواند لباس را آب بکشد یا عوض کند یا بیرون آوردن لباس، حالت نماز را به می زند، باید لباس را بیرون آورد و به دستور برهنگان (*) نماز بخواند.

دستور نماز برهنگان: کسی که می خواهد نماز بخواند، اگر برای پوشاندن خود حتی برگ درخت و علف نداشته باشد و احتمال ندهد که تا آخر وقت چیزی پیدا می کند که خود را به آن بپوشاند، در صورتی که نامحرم او را می بیند، باید نشسته نماز بخواند و عورت خود را با ران خود بپوشاند و اگر کسی او را نمی بیند، ایستاده نماز بخواند و جلو خود را با دست بپوشاند و در هر صورت رکوع و سجود را با اشاره انجام می دهد و برای سجود، سر را قدری پایین تر می آورد و در هنگامی که نشسته نماز می خواند، برای سجده مهر را بالا می آورد.

توضیح المسائل ده مرجع، م 797]]>
پاسخ:
الف) اگر وقت وسعت دارد که با لباس پاک دوباره نماز بخواند، نمازی که خوانده باطل است.
ب) اگر وقت کافی برای دوباره خواندن نماز با لباس پاک را ندارد

ب-1) در صورتی که آب کشی یا عوض کردن و یا درآوردن لباس، نماز را به هم نمی زند، باید چنین کند و نماز را تمام کند.
ب-2) اگر نتواند لباس را آب بکشد یا عوض کند یا بیرون آوردن لباس، حالت نماز را به می زند، باید لباس را بیرون آورد و به دستور برهنگان (*) نماز بخواند.

دستور نماز برهنگان: کسی که می خواهد نماز بخواند، اگر برای پوشاندن خود حتی برگ درخت و علف نداشته باشد و احتمال ندهد که تا آخر وقت چیزی پیدا می کند که خود را به آن بپوشاند، در صورتی که نامحرم او را می بیند، باید نشسته نماز بخواند و عورت خود را با ران خود بپوشاند و اگر کسی او را نمی بیند، ایستاده نماز بخواند و جلو خود را با دست بپوشاند و در هر صورت رکوع و سجود را با اشاره انجام می دهد و برای سجود، سر را قدری پایین تر می آورد و در هنگامی که نشسته نماز می خواند، برای سجده مهر را بالا می آورد.

توضیح المسائل ده مرجع، م 797]]> <![CDATA[چيزهايى که در لباس نمازگزار مکروه است]]> https://forum.ghorany.com/thread-4109.html Wed, 06 Apr 2016 17:08:09 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4109.html <![CDATA[جاهايى که نماز خواندن در آنها مستحب است]]> https://forum.ghorany.com/thread-4108.html Wed, 06 Apr 2016 17:06:16 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4108.html نماز خواندن در چند جا مکروه است و از آن جمله است: حمام، زمين نمکزار، مقابل انسان، مقابل درى که باز است، در جاده و خيابان و کوچه اگر براى کسانى که عبور مى‏کنند زحمت نباشد. و چنانچه زحمت باشد حرام ولى نماز باطل نيست، مقابل آتش و چراغ، در آشپزخانه و هر کجا که کوره آتش باشد،مقابل چاه و چاله‏اى که محل بول باشد، روبروى عکس و مجسمه چيزى که روح دارد،مگر آنکه روى آن پرده بکشند، در اطاقى که جنب در آن باشد، در جايى که عکس باشد اگر چه روبروى نمازگزار نباشد، مقابل قبر، روى قبر، بين دو قبر، در قبرستان.
کسى که در محل عبور مردم نماز مى‏خواند، يا کسى روبروى اوست، مستحب است جلوى خود چيزى بگذارد، و اگر چوب يا ريسمانى هم باشد کافى است
]]> نماز خواندن در چند جا مکروه است و از آن جمله است: حمام، زمين نمکزار، مقابل انسان، مقابل درى که باز است، در جاده و خيابان و کوچه اگر براى کسانى که عبور مى‏کنند زحمت نباشد. و چنانچه زحمت باشد حرام ولى نماز باطل نيست، مقابل آتش و چراغ، در آشپزخانه و هر کجا که کوره آتش باشد،مقابل چاه و چاله‏اى که محل بول باشد، روبروى عکس و مجسمه چيزى که روح دارد،مگر آنکه روى آن پرده بکشند، در اطاقى که جنب در آن باشد، در جايى که عکس باشد اگر چه روبروى نمازگزار نباشد، مقابل قبر، روى قبر، بين دو قبر، در قبرستان.
کسى که در محل عبور مردم نماز مى‏خواند، يا کسى روبروى اوست، مستحب است جلوى خود چيزى بگذارد، و اگر چوب يا ريسمانى هم باشد کافى است
]]> <![CDATA[جاهايى که نماز خواندن در آنها مکروه است]]> https://forum.ghorany.com/thread-4107.html Wed, 06 Apr 2016 17:04:59 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4107.html نماز خواندن در چند جا مکروه است و از آن جمله است: حمام، زمين نمکزار، مقابل انسان، مقابل درى که باز است، در جاده و خيابان و کوچه اگر براى کسانى که عبور مى‏کنند زحمت نباشد. و چنانچه زحمت باشد حرام ولى نماز باطل نيست، مقابل آتش و چراغ، در آشپزخانه و هر کجا که کوره آتش باشد،مقابل چاه و چاله‏اى که محل بول باشد، روبروى عکس و مجسمه چيزى که روح دارد،مگر آنکه روى آن پرده بکشند، در اطاقى که جنب در آن باشد، در جايى که عکس باشد اگر چه روبروى نمازگزار نباشد، مقابل قبر، روى قبر، بين دو قبر، در قبرستان.
کسى که در محل عبور مردم نماز مى‏خواند، يا کسى روبروى اوست، مستحب است جلوى خود چيزى بگذارد، و اگر چوب يا ريسمانى هم باشد کافى است.
]]> نماز خواندن در چند جا مکروه است و از آن جمله است: حمام، زمين نمکزار، مقابل انسان، مقابل درى که باز است، در جاده و خيابان و کوچه اگر براى کسانى که عبور مى‏کنند زحمت نباشد. و چنانچه زحمت باشد حرام ولى نماز باطل نيست، مقابل آتش و چراغ، در آشپزخانه و هر کجا که کوره آتش باشد،مقابل چاه و چاله‏اى که محل بول باشد، روبروى عکس و مجسمه چيزى که روح دارد،مگر آنکه روى آن پرده بکشند، در اطاقى که جنب در آن باشد، در جايى که عکس باشد اگر چه روبروى نمازگزار نباشد، مقابل قبر، روى قبر، بين دو قبر، در قبرستان.
کسى که در محل عبور مردم نماز مى‏خواند، يا کسى روبروى اوست، مستحب است جلوى خود چيزى بگذارد، و اگر چوب يا ريسمانى هم باشد کافى است.
]]> <![CDATA[رفتن به سفر و بازگشت از سفر]]> https://forum.ghorany.com/thread-4084.html Thu, 31 Mar 2016 14:00:24 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4084.html ۲۱۴. اگر به جايی سفر کنم که قصد دارم ده روز در آن‌جا بمانم ولی بعد از اذان ظهر به آن‌جا برسم آيا روزه آن روز صحيح است؟

ج) روزه آن روز صحيح نيست و بايد قبل از اذان ظهر در محل اقامت ده روز باشيد.
۲۱۵. اگر شخصی بخواهد قبل از زوال به محل اقامتش برسد، ولی در راه به‌خاطر پيشامد حادثه‌ ای نتواند در زمان معيّن به مقصد برسد، آيا روزه او اشکال دارد و آيا کفّاره بر او واجب است يا فقط قضای روزه آن روز را بايد به جا آورد؟

ج. روزه‌ اش در سفر صحيح نيست و بر او فقط قضای روزه آن روزی که پيش از ظهر به محل اقامتش نرسيده، واجب است و کفّاره‌ ای هم ندارد.
شک در رسيدن به وطن وقت اذان ظهر
۲۱۶. روزه‌ی مسافری که صبح به مقدار بيشتر از حدّ شرعی (سی کيلومتر) از وطن خود دور می‌‌شود، اگر قبل از ظهر برگشت ولی شک دارد که به اذان ظهر رسيده يا نه، حکمش چيست؟

ج) در صورت شک، روزه صحيح است.
افطار در وطن و رسيدن به مقصد قبل از غروب
۲۱۷. اگر روزه داری هنگام غروب در سرزمينی افطار کرده باشد و سپس با هواپيما به جايی مسافرت کند که خورشيد در آن هنوز غروب نکرده است، روزه آن روز او چه حکمی‌ دارد؟ آيا تناول مُفطرات برای او در آن‌جا قبل از غروب خورشيد جايز است؟

ج) روزه او صحيح است و تناول مُفطرات در آن مکان قبل از غروب خورشيد با فرض اين‌که در وقت غروب در سرزمين خود افطار کرده، برای او جايز است.
اختلاف مبدأ و مقصد سفر در رؤيت هلال عيد
۲۱۸. من در خارج از کشورم زندگی می‌‌کنم و در ماه رمضان روزه می‌‌گيرم ولی دو روز مانده به عيد در حالی که ۲۸ روز روزه گرفته‌ام، با پروازی که دو ساعت طول می‌‌کشد به کشورم برمی‌‌گردم و در آنجا هلال عيد فطر را می‌‌بينم وظيفه‌ام چيست؟


ج)
اگر در بدو ورود به وطن مشخص باشد که فردای آن روز شرعاً روز عيد است بايد يک روز، روزه ماه مبارک رمضان را در فرض سؤال قضا کنيد.

۲۱۹. در صورت اختلاف افق‌، اگر شخصی در منطقه‌ای كه حلول ماه رمضان ثابت شده روزه گرفته و قبل از تمام شدن ماه به منطقه‌ای سفر كند كه بر اساس افقش ماه رمضان يك روز ديرتر حلول كرده و بقيه ماه را در منطقه جديد سپری كند، و در اين سال ماه رمضان سی روزه باشد، در اين صورت روز آخر ماه رمضان برای او روز سی و يكم می‌‌شود. آيا بايد روزه بگيرد و يا افطار نمايد؟

ج) اگر به منطقه‌ای برسد كه از ماه رمضان يك روز مانده باشد، واجب است كه آن را روزه بگيرد، هرچند ماه رمضان نسبت به تعداد روزهايی كه روزه گرفته سی و يك روز شود.
۲۲۰. شخصی از اول ماه رمضان تا بيست و هفتم ماه را در وطن خود (بندر ديّر) روزه گرفته و در صبح روز بيست و هشتم به دبی مسافرت کرده و در روز بيست و نهم به آن‌جا رسيده و متوجه شده که در آن‌جا عيد اعلام شده است، او اکنون به وطن خود برگشته، آيا قضای روزه‌هايی که از وی فوت شده، واجب است؟ اگر يک روز قضا نمايد، ماه رمضان نسبت به او بيست و هشت روز می‌ شود و اگر بخواهد دو روز قضا کند، روز بيست و نهم در جايی بوده که در آن‌جا عيد اعلام شده بود، اين شخص چه حکمی‌ دارد؟

ج) در فرض سؤال قضای دو روز بر او واجب است.]]> ۲۱۴. اگر به جايی سفر کنم که قصد دارم ده روز در آن‌جا بمانم ولی بعد از اذان ظهر به آن‌جا برسم آيا روزه آن روز صحيح است؟

ج) روزه آن روز صحيح نيست و بايد قبل از اذان ظهر در محل اقامت ده روز باشيد.
۲۱۵. اگر شخصی بخواهد قبل از زوال به محل اقامتش برسد، ولی در راه به‌خاطر پيشامد حادثه‌ ای نتواند در زمان معيّن به مقصد برسد، آيا روزه او اشکال دارد و آيا کفّاره بر او واجب است يا فقط قضای روزه آن روز را بايد به جا آورد؟

ج. روزه‌ اش در سفر صحيح نيست و بر او فقط قضای روزه آن روزی که پيش از ظهر به محل اقامتش نرسيده، واجب است و کفّاره‌ ای هم ندارد.
شک در رسيدن به وطن وقت اذان ظهر
۲۱۶. روزه‌ی مسافری که صبح به مقدار بيشتر از حدّ شرعی (سی کيلومتر) از وطن خود دور می‌‌شود، اگر قبل از ظهر برگشت ولی شک دارد که به اذان ظهر رسيده يا نه، حکمش چيست؟

ج) در صورت شک، روزه صحيح است.
افطار در وطن و رسيدن به مقصد قبل از غروب
۲۱۷. اگر روزه داری هنگام غروب در سرزمينی افطار کرده باشد و سپس با هواپيما به جايی مسافرت کند که خورشيد در آن هنوز غروب نکرده است، روزه آن روز او چه حکمی‌ دارد؟ آيا تناول مُفطرات برای او در آن‌جا قبل از غروب خورشيد جايز است؟

ج) روزه او صحيح است و تناول مُفطرات در آن مکان قبل از غروب خورشيد با فرض اين‌که در وقت غروب در سرزمين خود افطار کرده، برای او جايز است.
اختلاف مبدأ و مقصد سفر در رؤيت هلال عيد
۲۱۸. من در خارج از کشورم زندگی می‌‌کنم و در ماه رمضان روزه می‌‌گيرم ولی دو روز مانده به عيد در حالی که ۲۸ روز روزه گرفته‌ام، با پروازی که دو ساعت طول می‌‌کشد به کشورم برمی‌‌گردم و در آنجا هلال عيد فطر را می‌‌بينم وظيفه‌ام چيست؟


ج)
اگر در بدو ورود به وطن مشخص باشد که فردای آن روز شرعاً روز عيد است بايد يک روز، روزه ماه مبارک رمضان را در فرض سؤال قضا کنيد.

۲۱۹. در صورت اختلاف افق‌، اگر شخصی در منطقه‌ای كه حلول ماه رمضان ثابت شده روزه گرفته و قبل از تمام شدن ماه به منطقه‌ای سفر كند كه بر اساس افقش ماه رمضان يك روز ديرتر حلول كرده و بقيه ماه را در منطقه جديد سپری كند، و در اين سال ماه رمضان سی روزه باشد، در اين صورت روز آخر ماه رمضان برای او روز سی و يكم می‌‌شود. آيا بايد روزه بگيرد و يا افطار نمايد؟

ج) اگر به منطقه‌ای برسد كه از ماه رمضان يك روز مانده باشد، واجب است كه آن را روزه بگيرد، هرچند ماه رمضان نسبت به تعداد روزهايی كه روزه گرفته سی و يك روز شود.
۲۲۰. شخصی از اول ماه رمضان تا بيست و هفتم ماه را در وطن خود (بندر ديّر) روزه گرفته و در صبح روز بيست و هشتم به دبی مسافرت کرده و در روز بيست و نهم به آن‌جا رسيده و متوجه شده که در آن‌جا عيد اعلام شده است، او اکنون به وطن خود برگشته، آيا قضای روزه‌هايی که از وی فوت شده، واجب است؟ اگر يک روز قضا نمايد، ماه رمضان نسبت به او بيست و هشت روز می‌ شود و اگر بخواهد دو روز قضا کند، روز بيست و نهم در جايی بوده که در آن‌جا عيد اعلام شده بود، اين شخص چه حکمی‌ دارد؟

ج) در فرض سؤال قضای دو روز بر او واجب است.]]> <![CDATA[روزه استيجاری]]> https://forum.ghorany.com/thread-4083.html Thu, 31 Mar 2016 13:59:21 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4083.html ۳۰۸. پدرم مقداری نماز قضا دارد، ولی قدرت انجام آن را ندارد. آيا بر من که پسر بزرگ خانواده هستم، جايز است در زمان حيات پدرم نمازهای فوت شده او را قضا نمايم و يا شخصی را اجير کنم تا آن را انجام دهد؟

ج) نيابت از شخص زنده برای انجام نماز و روزه قضا صحيح نيست.
اجير گرفتن از تركه پدر برای روزه‌های وی
۳۰۹. اگر شخصی فوت کند و همه دارايی او خانه‌ ای باشد که فرزندانش در آن سکونت دارند، و نماز و روزه بر ذمّه او باشد و پسر بزرگ او هم به علت کارهای روزانه قادر به قضای آن نباشد، آيا واجب است که اين خانه را بفروشند و نماز و روزه او را قضا نمايند؟

ج) در فرض مرقوم، خانه ملک ورثه است و فروش آن واجب نيست، ولی قضای نماز و روزه‌ ای که به عهده پدر است، در هر حالی بر پسر بزرگتر واجب است، مگر در صورتی که ميّت وصيت به اجير گرفتن از ثلث ترکه‌ اش کرده باشد و ثلث ترکه هم برای انجام همه نماز و روزه‌های او کفايت کند که در اين صورت ثلث ترکه بايد برای آن مصرف شود.
وظيفه پسر بزرگ نسبت به روزهای وصيت شده
۳۱۰. با توجه به اين‌که من پسر بزرگ پدرم هستم و شرعاً بايد قضای نماز و روزه‌های او را به‌جا بياورم، در موردی که قضای نماز و روزه چند سال بر عهده پدرم باشد، ولی وصيّت کرده باشد که فقط قضای نماز و روزه يک سال برای او به‌جا آورده شود، تکليف من چيست؟

ج) اگر ميّت وصيّت کرده باشد که قضای نماز و روزه‌های او از ثلث ترکه به‌جا آورده شود، جايز است از ثلث ترکه، شخصی را برای انجام آن اجير نماييد و اگر نماز و روزه‌ ای که بر ذمّه اوست بيشتر از مقداری باشد که وصيّت کرده است، بر شما واجب است که آن‌ها را برای او قضا کنيد، هرچند با اجير کردن شخصی از مال خودتان برای انجام آن باشد.
كافی نبودن تركه برای قضای روزه ميت
۳۱۱. شخصی فوت کرده و قضای روزه ماه مبارک رمضان و نماز بر عهده اوست و فرزند ذکوری هم ندارد. مقداری مال به جا گذاشته که برای قضای يکی از نماز و روزه کفايت می‌ کند. در اين صورت قضای نماز مقدم است يا روزه؟

ج) ترجيحی بين نماز و روزه نيست و بر ورثه واجب نيست که ما ترک وی را صرف قضای نماز و روزه او نمايند، مگر آن‌که در اين‌باره وصيت کرده باشد، که در اين صورت بايد به وصيت او در اجير گرفتن از ثلث ترکه برای قضای نماز و روزه‌ اش به هر مقدار که کفايت می‌ کند، عمل کنند.
اجير گرفتن پسر بزرگتر برای قضای روزه پدر
۳۱۲. اگر پسر بزرگ تر بخواهد برای روزه‌های پدر از دنيا رفته‌ اش، كسی را اجير كند، آيا می‌ تواند از تركه ميت خرج كند؟

ج) خير، پسر بزرگ تر بايد خودش روزه‌های پدر را به جا آورد و يا از اموال خود، كسی را اجير كند و حق ندارد از تركه ميت چيزی خرج كند؛ مگر آن‌كه پدر وصيت كرده باشد.
روزه استجاری با داشتن كفاره نذر و قسم
۳۱۳. کسی که کفاره نذر و قسم بر عهده اوست، آيا می‌‌تواند روزه قضای کسی را قبول کند؟

ج) مانع ندارد.
اجيرشدن با داشتن روزه قضا يا كفاره
۳۱۴. آيا كسی كه روزه قضا يا روزه كفّاره بر عهده اوست می‌‌تواند برای كسی روزه استيجاری نيابتی يا تبرّعی بگيرد؟

ج) در استيجاری مانعی ندارد ولی در تبرّعی محل اشكال است.
تخلف وكيل يا اجير از انجام عبادت
۳۱۵. زيد از طرف برخی افراد، در اجير گرفتن برای قضای نماز و روزه وکيل شد، يعنی مبلغی پول گرفت تا آن را به افرادی که اجير می‌ شوند بدهد، ولی او در امانت خيانت نمود و کسی را برای آن کار اجير نکرد و در حال حاضر از عمل خود پشيمان است و می‌ خواهد برئ الذمّه شود، آيا بايد عدّه‌ ای را برای آن کار اجير کند يا اين‌که اجرت آن کار را به قيمت فعلی آن به صاحبانشان برگرداند يا اين‌که فقط به مقدار پولی که دريافت کرده است بدهکار است؟ و در صورتی که خود او اجير در قضای نماز و روزه باشد و قبل از انجام آن بميرد، تکليف چيست؟

ج) اگر فردی که وکيل در استيجار است قبل از اقدام به اجير کردن کسی برای قضای نماز يا روزه، مدت وکالتش به پايان برسد، فقط ضامن مالی است که دريافت کرده است و در غير اين صورت مختار است بين اين‌که با پولی که دريافت کرده کسی را برای قضای نماز و روزه اجير کند و يا وکالت را فسخ نموده و پول را به صاحبش برگرداند و در مورد اختلاف ارزش پول، بنا بر احتياط با هم مصالحه کنند و امّا شخصی که برای قضای نماز و روزه اجير شده است، اگر اجير شده باشد تا خودش آن کار را انجام دهد، در اين صورت با وفاتش اجاره فسخ می‌ شود و پولی که دريافت کرده بايد از ترکه‌ اش پرداخت شود. ولی اگر مباشرت خود او در انجام عمل شرط نباشد، مديون به انجام خود آن کار است و ورثه او بايد کسی را از ترکه‌ اش برای انجام عمل اجير کنند البته اگر ترکه‌ ای داشته باشد، و الا چيزی در اين رابطه بر عهده آنان نيست.
كفاره افطار روزه استيجاری
۳۱۶. اگر کسی برای گرفتن روزه قضای ماه رمضان اجير شود و بعد از زوال افطار کند، آيا کفّاره بر او واجب است يا خير؟

ج) کفّاره بر او واجب نيست.
وصيت به غير ورثه جهت روزه قضا
۳۱۷. شهيدی به يکی از دوستانش وصيت نموده که احتياطاً از طرف وی چند روز روزه قضا بگيرد، ولی ورثه شهيد به اين مسائل پايبند نيستند و طرح وصيت او هم برای آن‌ها ممکن نيست و روزه گرفتن هم برای دوست آن شهيد مشقت دارد، آيا راه حل ديگری وجود دارد؟

ج) اگر آن شهيد به دوست خود وصيت کرده که خودش شخصاً برای او روزه بگيرد، ورثه او در اين مورد تکليفی ندارند، و اگر برای آن فرد روزه گرفتن به نيابت از شهيد مشقت دارد، تکليف از او ساقط است.]]> ۳۰۸. پدرم مقداری نماز قضا دارد، ولی قدرت انجام آن را ندارد. آيا بر من که پسر بزرگ خانواده هستم، جايز است در زمان حيات پدرم نمازهای فوت شده او را قضا نمايم و يا شخصی را اجير کنم تا آن را انجام دهد؟

ج) نيابت از شخص زنده برای انجام نماز و روزه قضا صحيح نيست.
اجير گرفتن از تركه پدر برای روزه‌های وی
۳۰۹. اگر شخصی فوت کند و همه دارايی او خانه‌ ای باشد که فرزندانش در آن سکونت دارند، و نماز و روزه بر ذمّه او باشد و پسر بزرگ او هم به علت کارهای روزانه قادر به قضای آن نباشد، آيا واجب است که اين خانه را بفروشند و نماز و روزه او را قضا نمايند؟

ج) در فرض مرقوم، خانه ملک ورثه است و فروش آن واجب نيست، ولی قضای نماز و روزه‌ ای که به عهده پدر است، در هر حالی بر پسر بزرگتر واجب است، مگر در صورتی که ميّت وصيت به اجير گرفتن از ثلث ترکه‌ اش کرده باشد و ثلث ترکه هم برای انجام همه نماز و روزه‌های او کفايت کند که در اين صورت ثلث ترکه بايد برای آن مصرف شود.
وظيفه پسر بزرگ نسبت به روزهای وصيت شده
۳۱۰. با توجه به اين‌که من پسر بزرگ پدرم هستم و شرعاً بايد قضای نماز و روزه‌های او را به‌جا بياورم، در موردی که قضای نماز و روزه چند سال بر عهده پدرم باشد، ولی وصيّت کرده باشد که فقط قضای نماز و روزه يک سال برای او به‌جا آورده شود، تکليف من چيست؟

ج) اگر ميّت وصيّت کرده باشد که قضای نماز و روزه‌های او از ثلث ترکه به‌جا آورده شود، جايز است از ثلث ترکه، شخصی را برای انجام آن اجير نماييد و اگر نماز و روزه‌ ای که بر ذمّه اوست بيشتر از مقداری باشد که وصيّت کرده است، بر شما واجب است که آن‌ها را برای او قضا کنيد، هرچند با اجير کردن شخصی از مال خودتان برای انجام آن باشد.
كافی نبودن تركه برای قضای روزه ميت
۳۱۱. شخصی فوت کرده و قضای روزه ماه مبارک رمضان و نماز بر عهده اوست و فرزند ذکوری هم ندارد. مقداری مال به جا گذاشته که برای قضای يکی از نماز و روزه کفايت می‌ کند. در اين صورت قضای نماز مقدم است يا روزه؟

ج) ترجيحی بين نماز و روزه نيست و بر ورثه واجب نيست که ما ترک وی را صرف قضای نماز و روزه او نمايند، مگر آن‌که در اين‌باره وصيت کرده باشد، که در اين صورت بايد به وصيت او در اجير گرفتن از ثلث ترکه برای قضای نماز و روزه‌ اش به هر مقدار که کفايت می‌ کند، عمل کنند.
اجير گرفتن پسر بزرگتر برای قضای روزه پدر
۳۱۲. اگر پسر بزرگ تر بخواهد برای روزه‌های پدر از دنيا رفته‌ اش، كسی را اجير كند، آيا می‌ تواند از تركه ميت خرج كند؟

ج) خير، پسر بزرگ تر بايد خودش روزه‌های پدر را به جا آورد و يا از اموال خود، كسی را اجير كند و حق ندارد از تركه ميت چيزی خرج كند؛ مگر آن‌كه پدر وصيت كرده باشد.
روزه استجاری با داشتن كفاره نذر و قسم
۳۱۳. کسی که کفاره نذر و قسم بر عهده اوست، آيا می‌‌تواند روزه قضای کسی را قبول کند؟

ج) مانع ندارد.
اجيرشدن با داشتن روزه قضا يا كفاره
۳۱۴. آيا كسی كه روزه قضا يا روزه كفّاره بر عهده اوست می‌‌تواند برای كسی روزه استيجاری نيابتی يا تبرّعی بگيرد؟

ج) در استيجاری مانعی ندارد ولی در تبرّعی محل اشكال است.
تخلف وكيل يا اجير از انجام عبادت
۳۱۵. زيد از طرف برخی افراد، در اجير گرفتن برای قضای نماز و روزه وکيل شد، يعنی مبلغی پول گرفت تا آن را به افرادی که اجير می‌ شوند بدهد، ولی او در امانت خيانت نمود و کسی را برای آن کار اجير نکرد و در حال حاضر از عمل خود پشيمان است و می‌ خواهد برئ الذمّه شود، آيا بايد عدّه‌ ای را برای آن کار اجير کند يا اين‌که اجرت آن کار را به قيمت فعلی آن به صاحبانشان برگرداند يا اين‌که فقط به مقدار پولی که دريافت کرده است بدهکار است؟ و در صورتی که خود او اجير در قضای نماز و روزه باشد و قبل از انجام آن بميرد، تکليف چيست؟

ج) اگر فردی که وکيل در استيجار است قبل از اقدام به اجير کردن کسی برای قضای نماز يا روزه، مدت وکالتش به پايان برسد، فقط ضامن مالی است که دريافت کرده است و در غير اين صورت مختار است بين اين‌که با پولی که دريافت کرده کسی را برای قضای نماز و روزه اجير کند و يا وکالت را فسخ نموده و پول را به صاحبش برگرداند و در مورد اختلاف ارزش پول، بنا بر احتياط با هم مصالحه کنند و امّا شخصی که برای قضای نماز و روزه اجير شده است، اگر اجير شده باشد تا خودش آن کار را انجام دهد، در اين صورت با وفاتش اجاره فسخ می‌ شود و پولی که دريافت کرده بايد از ترکه‌ اش پرداخت شود. ولی اگر مباشرت خود او در انجام عمل شرط نباشد، مديون به انجام خود آن کار است و ورثه او بايد کسی را از ترکه‌ اش برای انجام عمل اجير کنند البته اگر ترکه‌ ای داشته باشد، و الا چيزی در اين رابطه بر عهده آنان نيست.
كفاره افطار روزه استيجاری
۳۱۶. اگر کسی برای گرفتن روزه قضای ماه رمضان اجير شود و بعد از زوال افطار کند، آيا کفّاره بر او واجب است يا خير؟

ج) کفّاره بر او واجب نيست.
وصيت به غير ورثه جهت روزه قضا
۳۱۷. شهيدی به يکی از دوستانش وصيت نموده که احتياطاً از طرف وی چند روز روزه قضا بگيرد، ولی ورثه شهيد به اين مسائل پايبند نيستند و طرح وصيت او هم برای آن‌ها ممکن نيست و روزه گرفتن هم برای دوست آن شهيد مشقت دارد، آيا راه حل ديگری وجود دارد؟

ج) اگر آن شهيد به دوست خود وصيت کرده که خودش شخصاً برای او روزه بگيرد، ورثه او در اين مورد تکليفی ندارند، و اگر برای آن فرد روزه گرفتن به نيابت از شهيد مشقت دارد، تکليف از او ساقط است.]]> <![CDATA[جاهايی كه فقط قضا واجب است]]> https://forum.ghorany.com/thread-4082.html Thu, 31 Mar 2016 13:58:18 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4082.html
۲۶۰. کسی که در ماه رمضان غسل جنابت را فراموش کرده و با حال جنابت يک يا چند روز، روزه بگيرد قضای آن روزها بر او واجب است.

۲۶۱. اگر در سحر ماه رمضان بدون اينکه تحقيق کند صبح شده يا نه، کاری که روزه را باطل می‌‌کند انجام دهد، سپس معلوم شود که در آن هنگام صبح شده بوده است، بايد قضای آن روز را بگيرد. ولی اگر تحقيق کند و بداند که صبح نشده و چيزی بخورد، و بعد معلوم شود که صبح بوده است قضای آن روز بر او واجب نيست.

۲۶۲. اگر در روز ماه رمضان بخاطر تاريکی هوا يقين کند که مغرب شده يا کسی که خبر او شرعاً حجت است بگويد مغرب شده، و افطار کند سپس معلوم شود که هنوز در آن هنگام مغرب نبوده است، بايد قضای آن روز را بجا آورد.

۲۶۳. اگر بر اثر ابر گمان کند که مغرب شده و افطار کند، بعد معلوم شود که مغرب نبوده است، قضای آن روز بر او واجب نيست.

۲۶۴- در سحر ماه رمضان تا وقتی يقين به طلوع فجر نکرده است می‌‌تواند کارهايی را که موجب باطل شدن روزه است انجام دهد ولی اگر بعداً معلوم شد که در آن هنگام صبح شده بوده است حکم آن [در مسأله ۲۶۱] گفته شد.

۲۶۵- در روز ماه رمضان تا وقتی يقين به فرا رسيدن مغرب نکرده باشد نمی‌‌تواند افطار کند و اگر با يقين به مغرب افطار کرد بعد معلوم شد که مغرب نشده بوده است، حکم آن در مسائل قبل [مسأله ۲۶۲ و ۲۶۳] گفته شد.

۲۶۶. اگر روزه‌دار در هنگام وضو برای نماز واجب قدری آب در دهان بگرداند و مضمضه کند، و آب بی‌اختيار فرو داده شد، روزه‌اش صحيح است و قضا بر او واجب نيست. ولی در غير وضوی نماز واجب، احتياط واجب آن است که قضا نمايد]]>
۲۶۰. کسی که در ماه رمضان غسل جنابت را فراموش کرده و با حال جنابت يک يا چند روز، روزه بگيرد قضای آن روزها بر او واجب است.

۲۶۱. اگر در سحر ماه رمضان بدون اينکه تحقيق کند صبح شده يا نه، کاری که روزه را باطل می‌‌کند انجام دهد، سپس معلوم شود که در آن هنگام صبح شده بوده است، بايد قضای آن روز را بگيرد. ولی اگر تحقيق کند و بداند که صبح نشده و چيزی بخورد، و بعد معلوم شود که صبح بوده است قضای آن روز بر او واجب نيست.

۲۶۲. اگر در روز ماه رمضان بخاطر تاريکی هوا يقين کند که مغرب شده يا کسی که خبر او شرعاً حجت است بگويد مغرب شده، و افطار کند سپس معلوم شود که هنوز در آن هنگام مغرب نبوده است، بايد قضای آن روز را بجا آورد.

۲۶۳. اگر بر اثر ابر گمان کند که مغرب شده و افطار کند، بعد معلوم شود که مغرب نبوده است، قضای آن روز بر او واجب نيست.

۲۶۴- در سحر ماه رمضان تا وقتی يقين به طلوع فجر نکرده است می‌‌تواند کارهايی را که موجب باطل شدن روزه است انجام دهد ولی اگر بعداً معلوم شد که در آن هنگام صبح شده بوده است حکم آن [در مسأله ۲۶۱] گفته شد.

۲۶۵- در روز ماه رمضان تا وقتی يقين به فرا رسيدن مغرب نکرده باشد نمی‌‌تواند افطار کند و اگر با يقين به مغرب افطار کرد بعد معلوم شد که مغرب نشده بوده است، حکم آن در مسائل قبل [مسأله ۲۶۲ و ۲۶۳] گفته شد.

۲۶۶. اگر روزه‌دار در هنگام وضو برای نماز واجب قدری آب در دهان بگرداند و مضمضه کند، و آب بی‌اختيار فرو داده شد، روزه‌اش صحيح است و قضا بر او واجب نيست. ولی در غير وضوی نماز واجب، احتياط واجب آن است که قضا نمايد]]> <![CDATA[احكام پوشش ]]> https://forum.ghorany.com/thread-4078.html Tue, 29 Mar 2016 21:36:24 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4078.html در دانشگاه پزشكى «ع ـ ك» پوشيدن لباس هاى آستين كوتاه براى مردان ممنوع است، و اين مسأله بحث و گفتگوهايى را در پى داشته است. از آنجايى كه طرح تمام گفتگوهاى مطرح شده فى ما بين ما و مسئولين دانشگاه قدرى مشكل است. سعى كرده ايم خلاصه آن را در اين استفتا بگنجانيم:
دانشگاه: پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه ممنوع است.
دانشجويان: در كجاى دين پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه براى مردان حرام شمرده شده است؟
دانشگاه: بعضى از مراجع تقليد حرام دانسته اند.
دانشجويان: كدام مرجع تقليد حرام شمرده است؟ شايد ما مقلّد ايشان نباشيم.
دانشگاه جوابى ندارد و فقط مى گويد: شما بايد مقلّد همان كسى باشيد كه ما هستيم.

چندى بعد يكى از روحانيون سرشناس به دانشگاه ما تشريف آوردند، موضوع را با ايشان در ميان گذاشتيم، ايشان فرمودند: هيچ مرجع تقليدى آن را حرام نشمرده است.
نظر حضرتعالى در اين مورد چيست؟


جواب:
پوشيدن لباس هاى آستين كوتاه براى مردان شرعاً حرام نيست، ولى مسئولين دانشگاه حق دارند مقرّراتى را طبق مصالحى كه در نظر دارند براى محدوده دانشگاه ها وضع كنند، مثلاً بگويند شرط ورود به دانشگاه استفاده از فلان نوع و رنگ لباس است. همان گونه كه در محيط هاى نظامى و انتظامى لباس هاى خاصى را شرط مى كنند. بنابراين خوب است دانشجويان عزيز با مسئولين دانشگاه ها در اين گونه مسائل به طور منطقى و بدون جرّ و بحث كنار بيايند، تا مشكل شرعى براى هيچ يك از دو طرف پيدا نشود.


سؤال 33 ـ
وظيفه خواهران دانشجوى مسلمان تركيه و ديگر كشورها نسبت به رعايت حجاب در دو فرض زير چيست؟


1. شرط گذراندن تمام ترمهاى دانشجويى در دانشگاه هاى تحت مديريّت آنها، رعايت نكردن حجاب شرعى است.
2. شرط اتمام چند ترم باقيمانده از رشته خاصّى در دانشگاه ترك حجاب است.


جواب:
با توجه به اينكه اگر دختران مسلمان و متديّن دروس عالى را نخوانند تنها افراد بى بند و بار و لامذهب پست هاى مهم را اشغال مى كنند، به افراد متديّن اجازه داده مى شود كه حجاب را در خصوص مواردى كه ضرورت دارد رعايت نكنند، ولى در غير آن موارد حتماً مراعات نمايند.]]> در دانشگاه پزشكى «ع ـ ك» پوشيدن لباس هاى آستين كوتاه براى مردان ممنوع است، و اين مسأله بحث و گفتگوهايى را در پى داشته است. از آنجايى كه طرح تمام گفتگوهاى مطرح شده فى ما بين ما و مسئولين دانشگاه قدرى مشكل است. سعى كرده ايم خلاصه آن را در اين استفتا بگنجانيم:
دانشگاه: پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه ممنوع است.
دانشجويان: در كجاى دين پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه براى مردان حرام شمرده شده است؟
دانشگاه: بعضى از مراجع تقليد حرام دانسته اند.
دانشجويان: كدام مرجع تقليد حرام شمرده است؟ شايد ما مقلّد ايشان نباشيم.
دانشگاه جوابى ندارد و فقط مى گويد: شما بايد مقلّد همان كسى باشيد كه ما هستيم.

چندى بعد يكى از روحانيون سرشناس به دانشگاه ما تشريف آوردند، موضوع را با ايشان در ميان گذاشتيم، ايشان فرمودند: هيچ مرجع تقليدى آن را حرام نشمرده است.
نظر حضرتعالى در اين مورد چيست؟


جواب:
پوشيدن لباس هاى آستين كوتاه براى مردان شرعاً حرام نيست، ولى مسئولين دانشگاه حق دارند مقرّراتى را طبق مصالحى كه در نظر دارند براى محدوده دانشگاه ها وضع كنند، مثلاً بگويند شرط ورود به دانشگاه استفاده از فلان نوع و رنگ لباس است. همان گونه كه در محيط هاى نظامى و انتظامى لباس هاى خاصى را شرط مى كنند. بنابراين خوب است دانشجويان عزيز با مسئولين دانشگاه ها در اين گونه مسائل به طور منطقى و بدون جرّ و بحث كنار بيايند، تا مشكل شرعى براى هيچ يك از دو طرف پيدا نشود.


سؤال 33 ـ
وظيفه خواهران دانشجوى مسلمان تركيه و ديگر كشورها نسبت به رعايت حجاب در دو فرض زير چيست؟


1. شرط گذراندن تمام ترمهاى دانشجويى در دانشگاه هاى تحت مديريّت آنها، رعايت نكردن حجاب شرعى است.
2. شرط اتمام چند ترم باقيمانده از رشته خاصّى در دانشگاه ترك حجاب است.


جواب:
با توجه به اينكه اگر دختران مسلمان و متديّن دروس عالى را نخوانند تنها افراد بى بند و بار و لامذهب پست هاى مهم را اشغال مى كنند، به افراد متديّن اجازه داده مى شود كه حجاب را در خصوص مواردى كه ضرورت دارد رعايت نكنند، ولى در غير آن موارد حتماً مراعات نمايند.]]> <![CDATA[گفتگو و اختلاط ]]> https://forum.ghorany.com/thread-4077.html Tue, 29 Mar 2016 21:32:29 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4077.html جواب:
رعايت آداب عفّت در كلاس درس واجب است.


سؤال 30 ـ
دخترى هستم كه در رشته پزشكى قبول شده ام، ظاهراً كلاس هاى دانشگاه به صورت مختلط برگزار شده، و غالب اساتيد مرد هستند، با اين توصيف شركت در كلاسها چه حكمى دارد؟

جواب:
هرگاه توأم با امر حرامى (نظير خلوت با اجنبى و مفاسد ديگر) نباشد مانعى ندارد.


سؤال 31 ـ
گاه دانشجوى پسر در بين عدّه اى از دانشجويان دختر يا بالعكس درس مى خواند، با توجّه به اينكه اگر با اين شرايط ادامه تحصيل ندهد متضرّر مى شود (مثلاً ديرتر فارغ التحصيل مى شود) آيا ادامه تحصيل با اين شرايط حرام است؟


جواب:
اگر موجب كار حرامى نشود اشكالى ندارد. ولى سزاوار است مسئولين كشورهاى اسلامى برنامه اى براى جدا ساختن مراكز تحصيلى پسران و دختران تنظيم نمايند.

▲5. احكام پوشش



سؤال 32 ـ
در برخى از مراكز علمى مسائلى به وجود آمده كه سبب ايجاد ذهنيّت ناخوشايند، و بدبينى به اسلام، و موجبات دورى جوانان از دين و مذهب را فراهم آورده است، مسائلى كه هيچ گونه ممانعتى براى انجام آن، نه از سوى دين و نه از سوى مراجع عاليقدر تقليد، ذكر نشده است.

در دانشگاه پزشكى «ع ـ ك» پوشيدن لباس هاى آستين كوتاه براى مردان ممنوع است، و اين مسأله بحث و گفتگوهايى را در پى داشته است. از آنجايى كه طرح تمام گفتگوهاى مطرح شده فى ما بين ما و مسئولين دانشگاه قدرى مشكل است. سعى كرده ايم خلاصه آن را در اين استفتا بگنجانيم:
دانشگاه: پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه ممنوع است.
دانشجويان: در كجاى دين پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه براى مردان حرام شمرده شده است؟
دانشگاه: بعضى از مراجع تقليد حرام دانسته اند.
دانشجويان: كدام مرجع تقليد حرام شمرده است؟ شايد ما مقلّد ايشان نباشيم.
دانشگاه جوابى ندارد و فقط مى گويد: شما بايد مقلّد همان كسى باشيد كه ما هستيم.

چندى بعد يكى از روحانيون سرشناس به دانشگاه ما تشريف آوردند، موضوع را با ايشان در ميان گذاشتيم، ايشان فرمودند: هيچ مرجع تقليدى آن را حرام نشمرده است.
نظر حضرتعالى در اين مورد چيست؟


جواب:
پوشيدن لباس هاى آستين كوتاه براى مردان شرعاً حرام نيست، ولى مسئولين دانشگاه حق دارند مقرّراتى را طبق مصالحى كه در نظر دارند براى محدوده دانشگاه ها وضع كنند، مثلاً بگويند شرط ورود به دانشگاه استفاده از فلان نوع و رنگ لباس است. همان گونه كه در محيط هاى نظامى و انتظامى لباس هاى خاصى را شرط مى كنند. بنابراين خوب است دانشجويان عزيز با مسئولين دانشگاه ها در اين گونه مسائل به طور منطقى و بدون جرّ و بحث كنار بيايند، تا مشكل شرعى براى هيچ يك از دو طرف پيدا نشود.


سؤال 33 ـ
وظيفه خواهران دانشجوى مسلمان تركيه و ديگر كشورها نسبت به رعايت حجاب در دو فرض زير چيست؟


1. شرط گذراندن تمام ترمهاى دانشجويى در دانشگاه هاى تحت مديريّت آنها، رعايت نكردن حجاب شرعى است.
2. شرط اتمام چند ترم باقيمانده از رشته خاصّى در دانشگاه ترك حجاب است.


جواب:
با توجه به اينكه اگر دختران مسلمان و متديّن دروس عالى را نخوانند تنها افراد بى بند و بار و لامذهب پست هاى مهم را اشغال مى كنند، به افراد متديّن اجازه داده مى شود كه حجاب را در خصوص مواردى كه ضرورت دارد رعايت نكنند، ولى در غير آن موارد حتماً مراعات نمايند.]]> جواب:
رعايت آداب عفّت در كلاس درس واجب است.


سؤال 30 ـ
دخترى هستم كه در رشته پزشكى قبول شده ام، ظاهراً كلاس هاى دانشگاه به صورت مختلط برگزار شده، و غالب اساتيد مرد هستند، با اين توصيف شركت در كلاسها چه حكمى دارد؟

جواب:
هرگاه توأم با امر حرامى (نظير خلوت با اجنبى و مفاسد ديگر) نباشد مانعى ندارد.


سؤال 31 ـ
گاه دانشجوى پسر در بين عدّه اى از دانشجويان دختر يا بالعكس درس مى خواند، با توجّه به اينكه اگر با اين شرايط ادامه تحصيل ندهد متضرّر مى شود (مثلاً ديرتر فارغ التحصيل مى شود) آيا ادامه تحصيل با اين شرايط حرام است؟


جواب:
اگر موجب كار حرامى نشود اشكالى ندارد. ولى سزاوار است مسئولين كشورهاى اسلامى برنامه اى براى جدا ساختن مراكز تحصيلى پسران و دختران تنظيم نمايند.

▲5. احكام پوشش



سؤال 32 ـ
در برخى از مراكز علمى مسائلى به وجود آمده كه سبب ايجاد ذهنيّت ناخوشايند، و بدبينى به اسلام، و موجبات دورى جوانان از دين و مذهب را فراهم آورده است، مسائلى كه هيچ گونه ممانعتى براى انجام آن، نه از سوى دين و نه از سوى مراجع عاليقدر تقليد، ذكر نشده است.

در دانشگاه پزشكى «ع ـ ك» پوشيدن لباس هاى آستين كوتاه براى مردان ممنوع است، و اين مسأله بحث و گفتگوهايى را در پى داشته است. از آنجايى كه طرح تمام گفتگوهاى مطرح شده فى ما بين ما و مسئولين دانشگاه قدرى مشكل است. سعى كرده ايم خلاصه آن را در اين استفتا بگنجانيم:
دانشگاه: پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه ممنوع است.
دانشجويان: در كجاى دين پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه براى مردان حرام شمرده شده است؟
دانشگاه: بعضى از مراجع تقليد حرام دانسته اند.
دانشجويان: كدام مرجع تقليد حرام شمرده است؟ شايد ما مقلّد ايشان نباشيم.
دانشگاه جوابى ندارد و فقط مى گويد: شما بايد مقلّد همان كسى باشيد كه ما هستيم.

چندى بعد يكى از روحانيون سرشناس به دانشگاه ما تشريف آوردند، موضوع را با ايشان در ميان گذاشتيم، ايشان فرمودند: هيچ مرجع تقليدى آن را حرام نشمرده است.
نظر حضرتعالى در اين مورد چيست؟


جواب:
پوشيدن لباس هاى آستين كوتاه براى مردان شرعاً حرام نيست، ولى مسئولين دانشگاه حق دارند مقرّراتى را طبق مصالحى كه در نظر دارند براى محدوده دانشگاه ها وضع كنند، مثلاً بگويند شرط ورود به دانشگاه استفاده از فلان نوع و رنگ لباس است. همان گونه كه در محيط هاى نظامى و انتظامى لباس هاى خاصى را شرط مى كنند. بنابراين خوب است دانشجويان عزيز با مسئولين دانشگاه ها در اين گونه مسائل به طور منطقى و بدون جرّ و بحث كنار بيايند، تا مشكل شرعى براى هيچ يك از دو طرف پيدا نشود.


سؤال 33 ـ
وظيفه خواهران دانشجوى مسلمان تركيه و ديگر كشورها نسبت به رعايت حجاب در دو فرض زير چيست؟


1. شرط گذراندن تمام ترمهاى دانشجويى در دانشگاه هاى تحت مديريّت آنها، رعايت نكردن حجاب شرعى است.
2. شرط اتمام چند ترم باقيمانده از رشته خاصّى در دانشگاه ترك حجاب است.


جواب:
با توجه به اينكه اگر دختران مسلمان و متديّن دروس عالى را نخوانند تنها افراد بى بند و بار و لامذهب پست هاى مهم را اشغال مى كنند، به افراد متديّن اجازه داده مى شود كه حجاب را در خصوص مواردى كه ضرورت دارد رعايت نكنند، ولى در غير آن موارد حتماً مراعات نمايند.]]> <![CDATA[احكام لمس و تماس بدنى ]]> https://forum.ghorany.com/thread-4075.html Tue, 29 Mar 2016 21:30:53 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4075.html جواب:
تنها در موارد ضرورت جايز است. و اگر امكان داشته باشد از روى لباس انجام گيرد مقدّم است.


سؤال 20 ـ
در دانشگاههاى كشورهاى غربى، هنگام برخورد با اساتيد غير همجنس، دانشجويان ناگزير از دست دادن هستند، و اگر آن را ترك كنند حمل بر اسائه ادب دانشجويان مسلمان مى شود. وظيفه شرعى دانشجويان چيست؟

جواب:
وظيفه شرعى آنان دست ندادن است. و بايد اين فرهنگ اسلامى را براى آنها توضيح داد، تا حمل بر اسائه ادب نشود.


سؤال 21 ـ
معاينه و لمس افراد سالم در مقام آموزش پزشكى جهت كنترل سلامتى و استخدام و سربازى و مانند آن، در صورتى كه همجنس نباشد چه حكمى دارد؟

جواب:
در امورى كه براى جامعه ضرورت دارد جايز است.

سؤال 22 ـ
لمس بدن زن يا مرد كافر براى تشريح، يا نگاه به آن براى دانشجويان پزشكى چه حكمى دارد؟

جواب:
تنها به مقدار ضرورت جايز است.


سؤال 23 ـ
آيا لمس و نگاه مولاژ (مجسّمه هاى آموزشى كه از جنس پلاستيك و شبيه اعضاى بدن انسان ساخته شده) براى دانشجويان يا اساتيد غير هم جنس، بدون قصد لذّت جايز است؟

جواب:
براى آموزش هاى لازم مانعى ندارد.

سؤال 24 ـ
آموزش هايى كه همراه لمس و نظر به نامحرم است، و به احتمال اينكه در آينده حفظ جان فردى منوط به آن باشد، چه حكمى دارد؟

جواب:
هرگاه مقصود يادگرفتن و تكميل اطّلاعات طبّى براى نجات جان مسلمانان بوده باشد و بدون اين كار، آن مقصود حاصل نشود جايز است.


سؤال 25 ـ
در بعضى از بيمارستان ها، از دانشجويانى كه دوره عملى آشنايى با كارهاى پزشكى را مى گذرانند مى خواهند كه بيماران مراجعه كننده را معاينه كنند، و قصدشان تعليم امور درمانى مى باشد، بفرماييد:

1. در صورت عدم رضايت بيماران، آيا مى توان آنان را به نوعى مجبور به معاينه نمود؟ مثل اينكه پزشك معالج اصلى بگويد: «اگر از معاينه دانشجويان ممانعت نمايى، تو را معالجه و درمان نخواهم كرد.» اين كار چه حكمى دارد؟
2. اگر اقدام فوق فقط در مورد ضرورت تعليم جايز باشد، مورد ضرورت كدام است؟


جواب:
1. كسى را نمى توان مجبور به معاينه كرد، ولى اگر درمان، فورى و واجب نباشد، و طبيب درمان را مشروط به اجازه معاينه كند، و او هم اين شرط را بپذيرد، مانعى ندارد از اين راه وارد شود.



2. منظور از ضرورت اين است كه اگر اين معاينات صورت نگيرد دانشجويان طب نمى توانند اطّلاعات خود را كامل كرده،وجان مسلمانان را از خطر نجات دهند.



سؤال 26 ـ
در بيمارستان ها و مراكز آموزش پزشكى، دانشجويان جهت آموزش مبادرت به معاينه نواحى مختلف بدن مانند شكم، سينه، لگن، نواحى تناسلى و ديگر اعضاى بيمار غير همجنس مى نمايند. با توجّه به اينكه اين امر يك موضوع آموزشى است كه در برنامه تربيت پزشكان قرار دارد چه حكمى دارد؟ و نظر مبارك در مورد حدود آن چيست؟


جواب:
تنها در صورتى جايز است كه اين آموزش براى غير همجنس ضرورتى داشته باشد، يعنى بدون آن تعليمات كافى براى نجات جان بيماران از خطر يا بيمارى ميسّر نشود.


سؤال 27 ـ
گرفتن نبض و فشار خون و عمل كردن ساير دستورات پزشك توسّط دانشجوى جنس مخالف بيمار چه حكمى دارد؟

جواب:
مانند جواب سابق است.


سؤال 28 ـ
چنانچه بنابر ضرورت در آموزش پزشكى لازم شود دانشجو يا پزشك نامحرم، بيمار را معاينه يا درمانى كند كه ملازم لمس و نظر مى باشد، آيا اجازه بيمار يا بستگان وى لازم است؟


جواب:
هرگاه آموزش ضرورى، منحصر به آن مورد باشد رضايت طرف لازم نيست; ولى اگر موارد ديگرى براى آموزش پيدا شود، كه طرف مقابل رضايت نمى دهد، نمى توان از مواردى كه راضى نيستند استفاده كرد.

▲4. گفتگو و اختلاط


سؤال 29 ـ
شوخى و خنده استاد خانم در كلاس درس دانشجويان دختر و پسر،به منظور رفع كسالت وخستگى وتجديد روحيه دانشجويان چه حكمى دارد؟

جواب:
رعايت آداب عفّت در كلاس درس واجب است.


سؤال 30 ـ
دخترى هستم كه در رشته پزشكى قبول شده ام، ظاهراً كلاس هاى دانشگاه به صورت مختلط برگزار شده، و غالب اساتيد مرد هستند، با اين توصيف شركت در كلاسها چه حكمى دارد؟

جواب:
هرگاه توأم با امر حرامى (نظير خلوت با اجنبى و مفاسد ديگر) نباشد مانعى ندارد.


سؤال 31 ـ
گاه دانشجوى پسر در بين عدّه اى از دانشجويان دختر يا بالعكس درس مى خواند، با توجّه به اينكه اگر با اين شرايط ادامه تحصيل ندهد متضرّر مى شود (مثلاً ديرتر فارغ التحصيل مى شود) آيا ادامه تحصيل با اين شرايط حرام است؟


جواب:
اگر موجب كار حرامى نشود اشكالى ندارد. ولى سزاوار است مسئولين كشورهاى اسلامى برنامه اى براى جدا ساختن مراكز تحصيلى پسران و دختران تنظيم نمايند.]]> جواب:
تنها در موارد ضرورت جايز است. و اگر امكان داشته باشد از روى لباس انجام گيرد مقدّم است.


سؤال 20 ـ
در دانشگاههاى كشورهاى غربى، هنگام برخورد با اساتيد غير همجنس، دانشجويان ناگزير از دست دادن هستند، و اگر آن را ترك كنند حمل بر اسائه ادب دانشجويان مسلمان مى شود. وظيفه شرعى دانشجويان چيست؟

جواب:
وظيفه شرعى آنان دست ندادن است. و بايد اين فرهنگ اسلامى را براى آنها توضيح داد، تا حمل بر اسائه ادب نشود.


سؤال 21 ـ
معاينه و لمس افراد سالم در مقام آموزش پزشكى جهت كنترل سلامتى و استخدام و سربازى و مانند آن، در صورتى كه همجنس نباشد چه حكمى دارد؟

جواب:
در امورى كه براى جامعه ضرورت دارد جايز است.

سؤال 22 ـ
لمس بدن زن يا مرد كافر براى تشريح، يا نگاه به آن براى دانشجويان پزشكى چه حكمى دارد؟

جواب:
تنها به مقدار ضرورت جايز است.


سؤال 23 ـ
آيا لمس و نگاه مولاژ (مجسّمه هاى آموزشى كه از جنس پلاستيك و شبيه اعضاى بدن انسان ساخته شده) براى دانشجويان يا اساتيد غير هم جنس، بدون قصد لذّت جايز است؟

جواب:
براى آموزش هاى لازم مانعى ندارد.

سؤال 24 ـ
آموزش هايى كه همراه لمس و نظر به نامحرم است، و به احتمال اينكه در آينده حفظ جان فردى منوط به آن باشد، چه حكمى دارد؟

جواب:
هرگاه مقصود يادگرفتن و تكميل اطّلاعات طبّى براى نجات جان مسلمانان بوده باشد و بدون اين كار، آن مقصود حاصل نشود جايز است.


سؤال 25 ـ
در بعضى از بيمارستان ها، از دانشجويانى كه دوره عملى آشنايى با كارهاى پزشكى را مى گذرانند مى خواهند كه بيماران مراجعه كننده را معاينه كنند، و قصدشان تعليم امور درمانى مى باشد، بفرماييد:

1. در صورت عدم رضايت بيماران، آيا مى توان آنان را به نوعى مجبور به معاينه نمود؟ مثل اينكه پزشك معالج اصلى بگويد: «اگر از معاينه دانشجويان ممانعت نمايى، تو را معالجه و درمان نخواهم كرد.» اين كار چه حكمى دارد؟
2. اگر اقدام فوق فقط در مورد ضرورت تعليم جايز باشد، مورد ضرورت كدام است؟


جواب:
1. كسى را نمى توان مجبور به معاينه كرد، ولى اگر درمان، فورى و واجب نباشد، و طبيب درمان را مشروط به اجازه معاينه كند، و او هم اين شرط را بپذيرد، مانعى ندارد از اين راه وارد شود.



2. منظور از ضرورت اين است كه اگر اين معاينات صورت نگيرد دانشجويان طب نمى توانند اطّلاعات خود را كامل كرده،وجان مسلمانان را از خطر نجات دهند.



سؤال 26 ـ
در بيمارستان ها و مراكز آموزش پزشكى، دانشجويان جهت آموزش مبادرت به معاينه نواحى مختلف بدن مانند شكم، سينه، لگن، نواحى تناسلى و ديگر اعضاى بيمار غير همجنس مى نمايند. با توجّه به اينكه اين امر يك موضوع آموزشى است كه در برنامه تربيت پزشكان قرار دارد چه حكمى دارد؟ و نظر مبارك در مورد حدود آن چيست؟


جواب:
تنها در صورتى جايز است كه اين آموزش براى غير همجنس ضرورتى داشته باشد، يعنى بدون آن تعليمات كافى براى نجات جان بيماران از خطر يا بيمارى ميسّر نشود.


سؤال 27 ـ
گرفتن نبض و فشار خون و عمل كردن ساير دستورات پزشك توسّط دانشجوى جنس مخالف بيمار چه حكمى دارد؟

جواب:
مانند جواب سابق است.


سؤال 28 ـ
چنانچه بنابر ضرورت در آموزش پزشكى لازم شود دانشجو يا پزشك نامحرم، بيمار را معاينه يا درمانى كند كه ملازم لمس و نظر مى باشد، آيا اجازه بيمار يا بستگان وى لازم است؟


جواب:
هرگاه آموزش ضرورى، منحصر به آن مورد باشد رضايت طرف لازم نيست; ولى اگر موارد ديگرى براى آموزش پيدا شود، كه طرف مقابل رضايت نمى دهد، نمى توان از مواردى كه راضى نيستند استفاده كرد.

▲4. گفتگو و اختلاط


سؤال 29 ـ
شوخى و خنده استاد خانم در كلاس درس دانشجويان دختر و پسر،به منظور رفع كسالت وخستگى وتجديد روحيه دانشجويان چه حكمى دارد؟

جواب:
رعايت آداب عفّت در كلاس درس واجب است.


سؤال 30 ـ
دخترى هستم كه در رشته پزشكى قبول شده ام، ظاهراً كلاس هاى دانشگاه به صورت مختلط برگزار شده، و غالب اساتيد مرد هستند، با اين توصيف شركت در كلاسها چه حكمى دارد؟

جواب:
هرگاه توأم با امر حرامى (نظير خلوت با اجنبى و مفاسد ديگر) نباشد مانعى ندارد.


سؤال 31 ـ
گاه دانشجوى پسر در بين عدّه اى از دانشجويان دختر يا بالعكس درس مى خواند، با توجّه به اينكه اگر با اين شرايط ادامه تحصيل ندهد متضرّر مى شود (مثلاً ديرتر فارغ التحصيل مى شود) آيا ادامه تحصيل با اين شرايط حرام است؟


جواب:
اگر موجب كار حرامى نشود اشكالى ندارد. ولى سزاوار است مسئولين كشورهاى اسلامى برنامه اى براى جدا ساختن مراكز تحصيلى پسران و دختران تنظيم نمايند.]]> <![CDATA[خمس و زكات, كامل كننده يكديگر]]> https://forum.ghorany.com/thread-4072.html Sun, 27 Mar 2016 16:54:57 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4072.html شايد براى همين بوده است كه بسيارى از پيشينيان از فقها, مسائل مربوط به خمس را در كتاب مستقلى در فقه نياورده اند, بلكه بيشتر, مسائل آن را در ذيل كتاب زكات و يا در بين بحثهاى ديگر آورده اند. چنانكه ابوالصلاح حلبى از پيشينيان فقهاى اماميه (447 ـ 374هـ ق.) مسائل مربوط به خمس و زكات و برخى ديگر از واجبات مالى را در فصلى زير عنوان (حقوق مالى) آورده است.139
شيخ طوسى نيز در خلاف, قسمتى از مسائل مربوط به خمس را در كتاب زكات و بخشى از آن را در كتاب (فىء وقسمة الغنائم) وكتاب (قمسة الصدقات) قرار داده است.140 در (مبسوط) نيز مسائل مربوط به خمس در (كتاب زكات) آمده است.141 سيد مرتضى در (انتصار)142و ديگر كتابهاى فقهى.
بر همين اساس گروهى از محققان احتمال داده اند كه در واقع خمس هم نوعى زكات و يا از شاخه هاى زكات است; زيرا زكات معناى گسترده اى دارد و همه گونه هاى صدقات واجب وحتى خمس و ديگر واجبات مالى را در بر مى گيرد. تعبيراتى نظير (الطهارة والنماء) ويا (مايخرجه الإنسان من حق اللّه تعالى الى مستحقيه) و (الحق الواجب فى المال) و مانند آن كه در كتابهاى فقه ولغت درمعناى (زكات) آمده است, مى تواند پشتيبان اين احتمال باشد143.
علامه عسكرى با اشاره به گستردگى معناى زكات, در قرآن مى نويسد:
(وبما انّ الزكات لوحظ فيها الوجوب, ايّ حق اللّه فى المال, نرى انها تشمل انواع الصدقات الواجبة والخمس الواجب و غير هما من كل ما كتب اللّه على الأنسان فى المال ويشهد لهذا ماورد فى كتاب رسول اللّه لملوك حمير: (وآتيتم الزكاة من الغنائم خمس اللّه وسهم النبى وصفّيه وما كتب الله على المؤمنين من الصدقة) فان لفظ (من) بعد الزكاة لبيان انواع الزكاة المذكورة بعدها...)144
از آن جا كه در زكات, واجب بودن حق خداوند در اموال, مقرر گرديده, مى بينيم كه همه گونه هاى آن را: صدقه هاى واجب و خمس واجب و غير آن دو, هرآنچه خداوند بر انسان قرار داده است, در بر مى گيرد. گواه اين سخن نامه پيامبر اكرم(ص) به پادشاهان حمير است كه: (وبپردازيد زكات را از غنيمتها, خمس خدا و رسول برگزيده او, و آنچه خداوند از صدقه بر مؤمنان واجب گردانيده است.) واقع شدن كلمه (من) پس از زكات, براى بيان گونه هاى زكاتهايى است كه پس از آن آمده اند.
به موجب اين احتمال, كه گروهى ديگر از فقيهان روزگار ما, نيز آن را يادآور شده اند, و كار برد گسترده واژه (زكات) در قر آن و احاديث, امكان دارد استفاده شود كه زكات, به معناى گسترده, همه واجبات مالى, چه خمس و زكات و چه ديگر واجبات مالى را, در بر مى گيرد.
بنابر اين, منابع خمس و زكات كامل كننده يكديگرند, چه آن طور كه احتمال داديم, آنها دو شاخه و دو فرع از يك اصل مالياتى باشند و چه دو واجب مستقل مالى وجداى از يكديگر باشند. از اين روى, بر فرض كه گذشت زمان, نوع سرمايه ها را تغيير دهد و به جاى گاو و گوسفند و شتر و موارد ديگر زكات, سرمايه ها و كالاهاى ديگرى عمده داراييها را تشكيل دهند و... در اين اصل مهم كه براى راست آمدن هدفهاى الهى و ريشه كن شدن فقر و محروميت و... بايد برخورداران, بخشى از داراييهاى خود را به عنوان ماليات بپردازد, فرقى نمى كند; زيرا اگرقانون زكات آنها را در بر نگيرد, قانون خمس آنها را بر مى گيرد. از آن جا كه هم منابع خمس و هم مقدارى كه از مال, بايد از باب خمس جدا گردد, بسيار بيشتر از زكات است, مى تواند به آسانى هدفهاى اسلامى را تحقق بخشد.
از باب نمونه: منابع خمس, همه درآمدها و فايده هايى است كه بهره انسان مى شود. روشن است كه , يا بيست درصد مجموعه درآمدى كه از راههاى گوناگون به دست مى آيد, اگر درست گردآورى شود, از همه منابع زكات بيشتر است.
بنابر اين, خمس, كه كامل كننده زكات است, همه گونه هاى داراييها را در بر مى گيرد. بويژه هم خمس و هم زكات در اختيار دولت اسلامى قرار مى گيرد, تا هزينه كند.
امكان دارد گفته شود: كه هزينه هاى (مصارف) خمس و زكات فرق مى كند. برابر آيات شريفه و رواياتى كه از امامان رسيده, زكات بسيار گسترده است و موارد مصرف خمس محدود. در خمس, نيمى از حكومت است, كه در زمان غيبت در اختيار ولى امر مسلمانان, يا فقيه جامع الشرايط قرار مى گيرد و نيم ديگر هم براى روبه راه كردن زندگى فقيران و نيازمندان و برآوردن هزينه در راه ماندگان از سادات و...
بله, درست است كه مصرفهاى خمس و زكات, تفاوت دارند, ولى:
1 . بسيارى از فقها, از جمله امام خمينى, آن را حق يگانه و همه آن را در اختيار حاكم اسلام مى دانند كه وى زندگى سادات فقير را از آن تأمين كند و به هر گونه كه مصلحت بداند در مصالح اسلام و مسلمانان به مصرف برساند. در حقيقت, حاكم, زندگى نيازمندان از سادات را بايد از اين گونه ماليات, برآورده سازد, نه اين كه نيمى از مجموعه خمس مال آنان باشد.
2 . بر فرض كه نيمى از آن هم در اختيار حاكم باشد, با توجه به درصد بالا و نيز گستردگى قلمرو آن باز هم مى تواند بودجه مهمى را تشكيل دهد.
3 . در جاى خود ثابت شده است كه خمس و زكات و ديگر مالياتها را بايد در اختيار امام(ع) و حاكم اسلامى گذارد و پيداست كه اگر همه اين مالها در اختيار حاكم باشد, بسيارى از اين ناهماهنگيها و اشكالهايى كه مطرح مى شود, پيش نمى آيد.]]> شايد براى همين بوده است كه بسيارى از پيشينيان از فقها, مسائل مربوط به خمس را در كتاب مستقلى در فقه نياورده اند, بلكه بيشتر, مسائل آن را در ذيل كتاب زكات و يا در بين بحثهاى ديگر آورده اند. چنانكه ابوالصلاح حلبى از پيشينيان فقهاى اماميه (447 ـ 374هـ ق.) مسائل مربوط به خمس و زكات و برخى ديگر از واجبات مالى را در فصلى زير عنوان (حقوق مالى) آورده است.139
شيخ طوسى نيز در خلاف, قسمتى از مسائل مربوط به خمس را در كتاب زكات و بخشى از آن را در كتاب (فىء وقسمة الغنائم) وكتاب (قمسة الصدقات) قرار داده است.140 در (مبسوط) نيز مسائل مربوط به خمس در (كتاب زكات) آمده است.141 سيد مرتضى در (انتصار)142و ديگر كتابهاى فقهى.
بر همين اساس گروهى از محققان احتمال داده اند كه در واقع خمس هم نوعى زكات و يا از شاخه هاى زكات است; زيرا زكات معناى گسترده اى دارد و همه گونه هاى صدقات واجب وحتى خمس و ديگر واجبات مالى را در بر مى گيرد. تعبيراتى نظير (الطهارة والنماء) ويا (مايخرجه الإنسان من حق اللّه تعالى الى مستحقيه) و (الحق الواجب فى المال) و مانند آن كه در كتابهاى فقه ولغت درمعناى (زكات) آمده است, مى تواند پشتيبان اين احتمال باشد143.
علامه عسكرى با اشاره به گستردگى معناى زكات, در قرآن مى نويسد:
(وبما انّ الزكات لوحظ فيها الوجوب, ايّ حق اللّه فى المال, نرى انها تشمل انواع الصدقات الواجبة والخمس الواجب و غير هما من كل ما كتب اللّه على الأنسان فى المال ويشهد لهذا ماورد فى كتاب رسول اللّه لملوك حمير: (وآتيتم الزكاة من الغنائم خمس اللّه وسهم النبى وصفّيه وما كتب الله على المؤمنين من الصدقة) فان لفظ (من) بعد الزكاة لبيان انواع الزكاة المذكورة بعدها...)144
از آن جا كه در زكات, واجب بودن حق خداوند در اموال, مقرر گرديده, مى بينيم كه همه گونه هاى آن را: صدقه هاى واجب و خمس واجب و غير آن دو, هرآنچه خداوند بر انسان قرار داده است, در بر مى گيرد. گواه اين سخن نامه پيامبر اكرم(ص) به پادشاهان حمير است كه: (وبپردازيد زكات را از غنيمتها, خمس خدا و رسول برگزيده او, و آنچه خداوند از صدقه بر مؤمنان واجب گردانيده است.) واقع شدن كلمه (من) پس از زكات, براى بيان گونه هاى زكاتهايى است كه پس از آن آمده اند.
به موجب اين احتمال, كه گروهى ديگر از فقيهان روزگار ما, نيز آن را يادآور شده اند, و كار برد گسترده واژه (زكات) در قر آن و احاديث, امكان دارد استفاده شود كه زكات, به معناى گسترده, همه واجبات مالى, چه خمس و زكات و چه ديگر واجبات مالى را, در بر مى گيرد.
بنابر اين, منابع خمس و زكات كامل كننده يكديگرند, چه آن طور كه احتمال داديم, آنها دو شاخه و دو فرع از يك اصل مالياتى باشند و چه دو واجب مستقل مالى وجداى از يكديگر باشند. از اين روى, بر فرض كه گذشت زمان, نوع سرمايه ها را تغيير دهد و به جاى گاو و گوسفند و شتر و موارد ديگر زكات, سرمايه ها و كالاهاى ديگرى عمده داراييها را تشكيل دهند و... در اين اصل مهم كه براى راست آمدن هدفهاى الهى و ريشه كن شدن فقر و محروميت و... بايد برخورداران, بخشى از داراييهاى خود را به عنوان ماليات بپردازد, فرقى نمى كند; زيرا اگرقانون زكات آنها را در بر نگيرد, قانون خمس آنها را بر مى گيرد. از آن جا كه هم منابع خمس و هم مقدارى كه از مال, بايد از باب خمس جدا گردد, بسيار بيشتر از زكات است, مى تواند به آسانى هدفهاى اسلامى را تحقق بخشد.
از باب نمونه: منابع خمس, همه درآمدها و فايده هايى است كه بهره انسان مى شود. روشن است كه , يا بيست درصد مجموعه درآمدى كه از راههاى گوناگون به دست مى آيد, اگر درست گردآورى شود, از همه منابع زكات بيشتر است.
بنابر اين, خمس, كه كامل كننده زكات است, همه گونه هاى داراييها را در بر مى گيرد. بويژه هم خمس و هم زكات در اختيار دولت اسلامى قرار مى گيرد, تا هزينه كند.
امكان دارد گفته شود: كه هزينه هاى (مصارف) خمس و زكات فرق مى كند. برابر آيات شريفه و رواياتى كه از امامان رسيده, زكات بسيار گسترده است و موارد مصرف خمس محدود. در خمس, نيمى از حكومت است, كه در زمان غيبت در اختيار ولى امر مسلمانان, يا فقيه جامع الشرايط قرار مى گيرد و نيم ديگر هم براى روبه راه كردن زندگى فقيران و نيازمندان و برآوردن هزينه در راه ماندگان از سادات و...
بله, درست است كه مصرفهاى خمس و زكات, تفاوت دارند, ولى:
1 . بسيارى از فقها, از جمله امام خمينى, آن را حق يگانه و همه آن را در اختيار حاكم اسلام مى دانند كه وى زندگى سادات فقير را از آن تأمين كند و به هر گونه كه مصلحت بداند در مصالح اسلام و مسلمانان به مصرف برساند. در حقيقت, حاكم, زندگى نيازمندان از سادات را بايد از اين گونه ماليات, برآورده سازد, نه اين كه نيمى از مجموعه خمس مال آنان باشد.
2 . بر فرض كه نيمى از آن هم در اختيار حاكم باشد, با توجه به درصد بالا و نيز گستردگى قلمرو آن باز هم مى تواند بودجه مهمى را تشكيل دهد.
3 . در جاى خود ثابت شده است كه خمس و زكات و ديگر مالياتها را بايد در اختيار امام(ع) و حاكم اسلامى گذارد و پيداست كه اگر همه اين مالها در اختيار حاكم باشد, بسيارى از اين ناهماهنگيها و اشكالهايى كه مطرح مى شود, پيش نمى آيد.]]> <![CDATA[موارد وجوب زكات]]> https://forum.ghorany.com/thread-4071.html Sun, 27 Mar 2016 16:53:24 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4071.html در غلات چهارگانه, اگر پس از خشك شدن, به نصاب لازم: 288 من تبريز و 45 مثقال كم, برابر با 207/847 كيلوگرم برسد, قانون زكات آنها را در بر مى گيرد و صاحبان آنها در هنگام وجوب زكات, كه در گندم وجو, وقت بستن دانه, در خرما هنگام زرد, يا قرمز شدن و در كشمش هنگام بستن دانه هاى انگور است, بايد زكات آنها را پس از كسر هزينه بپردازد.
زكات غلات چهارگانه, آبيارى شده از آب باران, يا رودخانه و به وسيله دلو, يا موتور و... است كه پس از جمع آورى محصول و كسر هزينه ها, بايد پرداخت گردد.
در هريك از دامهاى سه گانه, نصاب جداگانه اى است. گوسفند پنج نصاب گاو دو نصاب و شتر 12نصاب دارد. اينها اگر در بيابان بچرند و همه سال, رها باشند و به كار گرفته نشوند و در تمام سال, در ملك مالك باشند, صاحبان آنها, بايد شمارى از آنها را, از باب زكات پرداخت كنند.
در پولهاى از جنس طلا و نقره سكه خورده اگر به نصاب لازم, كه در طلا, نصاب نخست آن بيست و نصاب دوم آن چهار مثقال و در نقره نصاب نخست آن, 105 و نصاب دوم آن 21 مثقال است,برسند و در تمام سال, از آنِ مالك باشند و... بايد مالك (2/5 درصد) آنها را از باب زكات, بپردازد.
موارد نُه گانه بالا, كه شرايط وجوب, اندازه نصاب آنها و... در كتابهاى فقهى و در رساله هاى عمليه, بيان شده,4 منابع برآوردن زكات و پذيرفته در نزد فقيهان شيعه است.
فقهاى اهل سنت, غير از ابن حزم اندلسى, كه كشمش را از قانون زكات بيرون مى داند, بر وجوب زكات, در چيزهاى نه گانه, اتفاق نظر دارند.5 صرف نظر از ناهماهنگى اندكى كه در پاره اى شرايط وجوب هريك و اندازه نصاب آنها, وجود دارد, وجوب زكات را در آنها مسلم مى دانند.
علامه در تذكره مى نويسد:
(قداجمع المسلمون على ايجاب الزكاة فى تسعة اشياء, الابل والبقر والغنم والذهب والفضه والحنطة والشعير والتمر والزبيب واختلفوا فى مازاد على ذلك...)6
همه مسلمانان, بر وجوب زكات در نُه چيز: شتر, گاو, گوسفند, طلا, نقره, گندم, جو, خرما و كشمش, هماهنگى دارند. ولى در غير اينها, بر يك نظر نيستند.
صاحب جواهر, در زير عبارت شرايع, آن جا كه موارد نُه گانه زكات را آورده, مى نويسد:
(بلاخلاف اجده فيه بين المسلمين فضلاً عن المؤمنين, بل هو من ضروريات الفقه ان لم يكن من ضروريات الدين...)7
من بين مسلمانان در اين مسأله [وجوب زكات در نُه چيز] اختلافى نديده ام, تا چه رسد به مؤمنان. بلكه از ضروريات فقه است اگر نگوييم از ضروريات دين.
بنابر اين, وجوب زكات در اين نه چيز, روشن و فقهاى سنى و شيعه, بر آن اجماع دارند. و نيازى نمى بينيم به اثبات و استدلال و تكرار سخنان ديگران. ناگفته نماند, در اين بخش از زكات, نكته هايى است كه بحث و بررسى بيشترى را مى طلبد. شايسته است محققان و صاحب نظران حوزوى, با ديدى گسترده و با در نظر گرفتن نقش زمان و مكان, آنها را تجزيه و تحليل كنند. در منابع هفتگانه خمس, سودهاى كسبها, در عصر حاضر, مهم ترين وگسترده ترين نقش را در بر آوردن خمس دارند.
غير از خمس سود دادو ستد, ساير منشأهاى خمس, چنين گسترده نيستند;زيرا اكنون معادن, كه از منابع مهم خمس است, بيشتر در اختيار دولت است و حكومت اسلامى, به استخراج آنها مى پردازد. روشن است كه بر اين اساس, موردى براى خمس معادن باقى نمى ماند, زيرا, خمس, حق الامارة است, وقتى اصل مال در اختيار حاكم قرار دارد و در آمد آنها را در مصالح اسلام ومسلمانان به مصرف مى رساند, جداسازى خمس آن, وجهى ندارد, بويژة آن كه بسيارى, از جمله: شيخ مفيد,8 شيخ طوسى,9 سلاربن عبدالعزيز,10 ابن براج,11 معدنها را از انفال و در اختيار امام(ع) مى دانند كه در اين صورت, خمس معدنها چنانكه برخى از فقيهان احتمال داده اند, نوعى حق الاقطاع و يا حق الامارة است كه دولت اسلامى, در هنگام واگذارى استخراج به بخش خصوصى, مى گيرد.12
البته برخى13 از فقيهان, معادن را از رواهاى اصلى و اولى, كه همه مردم در استفاده از آنها, يكسانند, دانسته اند. اگر چنين باشد, وجوب پرداخت خمس آن, امرى روشن است. و همينگونه است در جاهايى كه دولت اسلامى, بر سرير نيست و معدنها را دولت ستم پيشه, به گونه مستقيم, يا باواگذارى آن به افراد, استخراج مى كند.
مواردى چون: گنجها, مال به دست آمده از راه شناگرى, غنائم جنگى, زمينى را كه كافر زينهارى از مسلمان بخرد و مال حلال آميخته به حرام, به خاطر شرايط و قيود و دايره محدودى كه دارند و از آن جا كه بسيارى از آنها مستقيم و غير مستقيم در اختيار دولت اسلامى قرار دارند, مى توان گفت در عصر حاضر, نمونه هاى چندانى ندارند.
از اين روى, دامنه بحث را نمى گستريم و تنها در سه محور زير به بررسى مى پردازيم:
1 . منابع زكات در نُه چيز.
2 . بررسى زكات نقدين.
3 . ضرورت و گستردگى خمس سودهاى كسبها.
پيش از اين اشاره كرديم وجوب زكات در چيزهاى نه گانه, قطعى و مورد پذيرش دو فرقه است, ولى آيا تنها در همين نه چيز زكات واجب است يا خير؟ وآيا ويژه ساختن زكات در موارد ياد شده از ناحيه امامان(ع), حكم هميشگى و پايدار است يا خير حكومتى و ناپايدار.
در بين فقهاى شيعه مشهور است كه زكات, در همان موارد نه گانه واجب است و در غير آن نُه مورد, زكاتى واجب نيست. بر آن, ادعاى اجماع و اتفاق نيز شده است.
محقق حلّى از اجماع چنين گزارش مى دهد:
(ولا يجب فى غير ذلك وهو مذهب علمائنا عدا ابن الجنيد و به قال الحسن وابن سيرين والحسن بن صالح بن حى وابن ابى ليلا واحدى الروايتين عن احمد14...)
و[زكات] در غير اين [نُه مورد] واجب نيست و اين مذهب علماى ما, جز ابن جنيد است. [از علماى اهل سنت] حسن, ابن سيربن, حسن بن صالح بن حى, ابن ابى ليلا و احمد حنبل در يكى از دو روايت, همين نظر را دارند....
ابن زهره نيز, اين نظر را دارد و بر آن ادعاى اجماع مى كند:
(فزكاة الأموال تجب فى تسعة اشياء... ولاتجب فيما عدا ماذكرناه بدليل الاجماع)15
زكاة در نُه چيز از مالها واجب است... ودر غير آنها واجب نيست, به دليل اجماع.
مانند اين سخنان را علامه در منتهى16 و تذكره17, شيخ در خلاف18, سيد مرتضى در ناصريات19و بسيارى ديگر از20 فقها دارند. از عبارت محقق و ديگران استفاده مى شود در ميان علماى شيعه, ابن جنيد اسكافى, وجوب زكات را تنها در موارد نُه گانه نمى داند و در مانند ذرت, عدس, كنجد, برنج و... واجب مى داند.
در اين باره علامه در مختلف مى نويسد:
(اوجب ابن الجنيد الزكاة فى الزيتون والزيت اذا كانا فى الأرض العشريه والحق خلاف ذلك وانّما هو مذهب أبى حنيفة ومالك والشافعى فى احد قوليه21)
ابن جنيد, زكات زيتون و روغن آن را, اگر از زمينهاى عشريه به دست آمده باشند, واجب دانسته است, ولى حق, خلاف اين است و آن مذهب ابوحنيفه و مالك و شافعى, در يكى از دو گفتارش است.
و در جاى ديگرى مى نويسد:
(قال ابن الجنيد تؤخذ الزكاة فى أرض العُشر من كل ما دخل القفيز من حنطة وشعير وسمسم واُرز ودُخن وذرة و عدس وسُلت وساير الحبوب و من التمروا لزبيب)21
ابن جنيد گويد: در زمينهاى عشرى, زكات آنچه داخل پيمانه شود, از: گندم و جو و كنجد و برنج و ارزن و ذرت و عدس و جوترش و ديگر دانه ها و از خرما و كشمش, گرفته مى شود.
و در جاى ديگر مى نويسد:
(أوجب ابن الجنيد الزكاة فى العسل المأخوذ من أرض العشر)23
ابن جنيد, زكات را در عسلى كه از زمينهاى عشرى به دست مى آيد, واجب مى داند.
از اين عبارات, استفاده مى شود كه ابن جنيد اسكافى, زكات را تنها در چيزهاى نُه گانه نمى داند.
غير از ابن جنيد, گويا يونس بن عبدالرحمان, از راويان و فقيهان بزرگ واز اصحاب امام كاظم و امام رضا(ع)24, چنين نظرى داشته است. وى, بر اين نظر بوده كه ويژه بودن زكات در نُه چيز, مربوط به صدر اسلام بوده است و چيزهاى ديگرى پس از آن, توسط پيامبر(ص) و امامان(ع) بدان افزوده شده است. وى, در ذيل روايتى از پيامبر اكرم(ص) ابراز مى دارد:
(معنى قوله (ان الزكاة فى تسعة اشياء و عفا عماسوى ذلك) انّما كان ذلك فى اول النبوة كما كانت الصلاة ركعتين ثم زاد رسول اللّه(ص) فيها سبع ركعات وكذلك الزكاة وضعها وسنّها فى اوّل نبوته على تسعة أشياء ثم وضعها على جميع الحبوب)25
معناى سخن پيامبر كه فرموده (ان الزكاة فى تسعة اشياء وعفا عما سوى ذلك) آن است كه آن [واجب بودن زكات در نُه چيز] در آغاز نبوت بوده است, همان گونه نماز در آغاز دو ركعت بود و سپس پيامبر(ص) بر آن هفت ركعت افزود همچنين زكات را در آغاز, بر نُه چيز واجب فرمود, سپس بر همه دانه ها قرار داد.
از ظاهر عبارت يونس بن عبدالرحمان, برمى آيد كه وى خواسته, بين رواياتى كه زكات را فقط در نُه چيز واجب مى دانند و رواياتى كه زكات را فراتر از نُه چيز واجب مى دانند, جمع كند, از اين روى, آن را توجيه كرده است.
در سخن يونس احتمال ديگرى نيز هست كه در ادامه بحث بدان خواهيم پرداخت.
نعمان بن ابى عبداللّه فقيه و قاضى القضاة حكومت فاطميان, در نيمه دوم قرن چهارم26 نيز, بر اين نظر بوده كه زكات, غير از چيزهاى نه گانه را هم در بر مى گيرد.
وى, در توضيح اين حديث از پيامبر اكرم(ص): (وماسقت السماء والأنهار ففيه العشر) مى نويسد:
(هذا حديث اثبته الخاص والعام عن رسول اللّه(ص) وفيه أبين البيان على انّ الزكاة تجب فى كل ما انبتت الأرض, اذلم يستثنى رسول اللّه(ص) من ذلك شيأً دون شيىء, وروينا عن أهل البيت(ع) من طرق كثيره وباسناد العامة عن رسول اللّه(ص)27...
اين سخن پيامبر(ص) را همگان, شيعه و سنى, ثابت دانسته اند. و در اين سخن, به روشن ترين بيان, وجوب زكات بر هر آنچه از زمين مى رويد, بيان شده است; زيرا پيامبر اكرم(ص) از آن چيزى را جدا نفرموده است. [اين حديث] به راههاى زيادى از اهل بيت پيامبر(ص) و از راه اهل سنت, از پيامبر(ص) براى ما روايت شده است.
قاضى نعمان, براى استوار كردن نظر خويش, روايات ديگرى را نيز از راههاى گوناگون, شيعه و سنى, نقل كرده است. با اين حال, وى, فقيه در بار فاطميان بوده و به باور برخى, از افكار احمد حنبل تأثير پذيرفته است, از اين روى, بيشتر فقهاى ما, به نظرات وى توجه چندانى نكرده اند.28
برخى احتمال داده اند كه از ظاهر عبارت كافى و نيز عنوانهاى باب هاى زكات و ترتيبى كه براى آنها مقرر شده است, امكان دارد استفاده شود كه كلينى نيز, معتقد به وجوب زكات, تنها در نُه چيز نبوده است. زيرا وى, پس از ويژه كردن چند باب به اصل وجوب زكات و اهميت آن و نيز انگيزه وجوب زكات و ضرورت پرداخت آن, بابى را گشوده است با عنوان (باب ما وضع رسول اللّه(ص) الزكات عليه). در اين باب, دو روايت آورده و سپس باب ديگرى را گشوده با عنوان: (باب آنچه از دانه ها زكات دارند) و در آن شش روايت آورده است كه دلالت مى كنند بر وجوب زكات, در بيشتر از نُه چيز.29
ثقةالاسلام كلينى, بر شيوه محدثان, نه در عنوان اين دو باب و نه در ذيل آن, به مستحب بودن غير موارد نه گانه و ياتقيه اى بودن رواياتى كه فراتر از نُه چيز را مى گويند, اشاره نكرده است, بلكه پس از آن, باب ديگرى را گشوده, با عنوان: (باب واجب نبودن زكات در چيزهايى چون: سبزيها و مانند آن كه از زمين مى رويند: و در آن, به چيزهايى كه زكات در آنها واجب نيست, اشاره كرده است. بر اين اساس, برخى احتمال داده اند كه اين باب, بخشى از دو باب پيش و نشان دهنده آن است كه وى, نظر به وجوب زكات در غير غلات چهارگانه داشته است.30
علامه مجلسى پس از آن كه خود به واجب بودن زكات تنها در نُه چيز, تصريح مى كند, مى نويسد:
(وبعضى از علما گفته اند كه زكات واجب است در حبوب, مانند: برنج و ماش و نخود و عدس و امثال اينها, هرگاه به نصاب جو و گندم برسند, به همان شرائط و مقدارى كه گذشت)31
شايد منظور علامه مجلسى از (بعضى از علما) ابن جنيد باشد, بويژه آن كه در مرآة العقول32, تنها ابن جنيد را از شيعه, مخالف وجوب زكات, تنها در نه چيز شمرده است ولى از آن جا كه محقق و علامه, اصل وجوب زكات ساير دانه ها را, بدون اشاره به شرايط و اندازه آنها, از ابن جنيد نقل كرده اند, احتمال مى رود, علامه مجلسى, نظر ابن جنيد را از آنان گرفته باشد, زيرا كتاب فقهى از وى باقى نمانده است. اگر چنين باشد, اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد وى از (بعضى از علما) فرد ديگرى از فقهاى شيعه باشد كه ما از آن بى خبريم. صاحب جواهر نيز مى نويسد اين قول به گروهى از علماى شيعه نسبت داده شده, ولى من آن را نيافتم, مگر آنچه از ظاهر كلام صدوق و پدرش33 در مورد وجوب زكات مال التجاره استفاده مى شود.
همچنين شيخ صدوق34 و پدر وى, على بن موسى بن بابويه35, افزون بر چيزهاى نُه گانه, زكات مال التجاره را نيز واجب دانسته اند.
از علماى روزگارما, افرادى چون: شهيد آيةاللّه صدر36, محمد تقى جعفرى37 و...38 بر اين نظرند كه وجوب زكات, غير از نُه چيز را نيز در بر مى گيرد.
محمد تقى جعفرى مى نويسد:
(بنابر اين, زكات به موارد نُه گانه منحصر نيست و عموم و شمول حكم آن, بسى بيشتر و دامنه دارتر است.39)
شهيد صدر, به روشنى بيان مى دارد:
(زكات, به عنوان يك ديد اسلامى, مخصوص مال معينى نيست.40)
البته وى, در حاشيه اش بر منهاج الصالحين41, چنين نظرى را ابراز نكرده است. بنابر اين از تمامى اين گفتارها و مرورى كه بر آراى برخى از فقيهان داشتيم, استفاده مى شود كه در ميان فقهاى شيعه نيز, وجوب زكات, تنها در نُه چيز, صددرصد قطعى نيست و در بين پيشينيان و علماى اين روزگار, هستند عالمانى كه به گستردگى دايره وجوب زكات نظر داده اند. از اين روى, اجماعى بودن وجوب زكات در نُه چيز, همان گونه كه برخى از بزرگان ادعا كرده اند, صرف نظر از خدشه هاى اصولى, قطعى نيست و در اصل راست آمدن آن, ترديد است.
اكنون, پيش از آن كه به بررسى دليلهاى وجوب زكات فقط در نه چيز, بپردازيم نگاهى مى افكنيم به ديدگاههاى فقهاى اهل سنت در اين باره:
فقهاى اهل سنت در مسأله نظرگاههاى گوناگونى دارند. كه مشهور آن, نظرى است كه زكات را به بيش از نُه چيز واجب مى داند. برخى, مانند: ابن سيرين, حسن بن صالح بن حى, حسن, ابن ابى ليلا و احمد حنبل در يكى از دو روايت, بسان شيعه, معتقدند به انحصار و جوب زكات غلات در اشياى چهارگانه.42
ابن قدامه, افزون بر اينها, از موسى بن طلحه, شعبى, ابن عمر, ابن المبارك, ابى عبيد نيز چنين نظرى را نقل مى كند.43
(الأنواع التى تجب فيها الزكاة خمسة اشياء, الأول النعم وهى الابل والبقر والغنم... الثانى الذهب والفضة ولو غير مضروبين, الثالث عروض التجارة, الرابع المعدن والركاز, الخامس, الزروع والثمار ولازكاة فيما عداهذه الأنواع الخمسة)44
چيزهايى كه زكات بر آنها واجب است, پنج دسته اند:
چهار پايان, كه عبارتند از:
1. شتر و گاو و گوسفند...
2 . طلا و نقره هرچند, مسكوك نباشند.
3 . كالاى تجارت
4 . معادن و گنجها
5 . ميوه ها و محصولهاى كشاورزى. و در غير اين پنج نوع, زكات واجب نيست.
ناگفته نماند آنان كه به گستردگى دامنه زكات نظر دارند, در همه موارد بر يك رأى نيستند.
مالكيان و شافعيان, تنها در چيزهايى كه بشود ذخيره سازى و خشك كرد و غذاى مردم نيز باشند, مانند: گندم وجو, ذرت و برنج واجب مى دانند و در مواردى چون گردو, بادام, سيب و انار و... واجب نمى دانند.46
حنبليان در چيزهايى كه افزون بر درخور خشك كردن و نگهدارى, درخور پيمانه كردن باشند, زكات را واجب مى دانند.41
ظاهريه, ابن حزم وشوكانى, اصلاً زكات مال التجاره را واجب نمى دانند.47ولى ابو حنيفه, در هر چه كه از زمين برويد, به جز چند مورد, زكات را واجب مى داند به باور وى, به جز هيزم و نى و علف خشك, در همه گياهان, ميوه ها, سبزيها ودانه ها زكات واجب است.48
ابو حنيفه, افزون بر گاو, شتر و گوسفند, زكات اسب را واجب دانسته است, ولى مالك و احمد, بر اين نظر نيستند.49
در بين فقهاى اهل سنت, ابو حنيفه گسترده ترين نظر را در رابطه با موارد وجوب زكات دارد. بنابر اين, اين كه برخى پنداشته اند, همه علماى اهل سنت پذيرفته اند گستردگى دامنه وجوب زكات را, درست نيست. زيرا ملاحظه كرديد كه در اين مسأله, ديدگاههاى گونه گونى داشتند.
هرچند نظر مشهور در بين آنان, همانا, وجوب زكات در بيشتر از نه چيز است.]]> در غلات چهارگانه, اگر پس از خشك شدن, به نصاب لازم: 288 من تبريز و 45 مثقال كم, برابر با 207/847 كيلوگرم برسد, قانون زكات آنها را در بر مى گيرد و صاحبان آنها در هنگام وجوب زكات, كه در گندم وجو, وقت بستن دانه, در خرما هنگام زرد, يا قرمز شدن و در كشمش هنگام بستن دانه هاى انگور است, بايد زكات آنها را پس از كسر هزينه بپردازد.
زكات غلات چهارگانه, آبيارى شده از آب باران, يا رودخانه و به وسيله دلو, يا موتور و... است كه پس از جمع آورى محصول و كسر هزينه ها, بايد پرداخت گردد.
در هريك از دامهاى سه گانه, نصاب جداگانه اى است. گوسفند پنج نصاب گاو دو نصاب و شتر 12نصاب دارد. اينها اگر در بيابان بچرند و همه سال, رها باشند و به كار گرفته نشوند و در تمام سال, در ملك مالك باشند, صاحبان آنها, بايد شمارى از آنها را, از باب زكات پرداخت كنند.
در پولهاى از جنس طلا و نقره سكه خورده اگر به نصاب لازم, كه در طلا, نصاب نخست آن بيست و نصاب دوم آن چهار مثقال و در نقره نصاب نخست آن, 105 و نصاب دوم آن 21 مثقال است,برسند و در تمام سال, از آنِ مالك باشند و... بايد مالك (2/5 درصد) آنها را از باب زكات, بپردازد.
موارد نُه گانه بالا, كه شرايط وجوب, اندازه نصاب آنها و... در كتابهاى فقهى و در رساله هاى عمليه, بيان شده,4 منابع برآوردن زكات و پذيرفته در نزد فقيهان شيعه است.
فقهاى اهل سنت, غير از ابن حزم اندلسى, كه كشمش را از قانون زكات بيرون مى داند, بر وجوب زكات, در چيزهاى نه گانه, اتفاق نظر دارند.5 صرف نظر از ناهماهنگى اندكى كه در پاره اى شرايط وجوب هريك و اندازه نصاب آنها, وجود دارد, وجوب زكات را در آنها مسلم مى دانند.
علامه در تذكره مى نويسد:
(قداجمع المسلمون على ايجاب الزكاة فى تسعة اشياء, الابل والبقر والغنم والذهب والفضه والحنطة والشعير والتمر والزبيب واختلفوا فى مازاد على ذلك...)6
همه مسلمانان, بر وجوب زكات در نُه چيز: شتر, گاو, گوسفند, طلا, نقره, گندم, جو, خرما و كشمش, هماهنگى دارند. ولى در غير اينها, بر يك نظر نيستند.
صاحب جواهر, در زير عبارت شرايع, آن جا كه موارد نُه گانه زكات را آورده, مى نويسد:
(بلاخلاف اجده فيه بين المسلمين فضلاً عن المؤمنين, بل هو من ضروريات الفقه ان لم يكن من ضروريات الدين...)7
من بين مسلمانان در اين مسأله [وجوب زكات در نُه چيز] اختلافى نديده ام, تا چه رسد به مؤمنان. بلكه از ضروريات فقه است اگر نگوييم از ضروريات دين.
بنابر اين, وجوب زكات در اين نه چيز, روشن و فقهاى سنى و شيعه, بر آن اجماع دارند. و نيازى نمى بينيم به اثبات و استدلال و تكرار سخنان ديگران. ناگفته نماند, در اين بخش از زكات, نكته هايى است كه بحث و بررسى بيشترى را مى طلبد. شايسته است محققان و صاحب نظران حوزوى, با ديدى گسترده و با در نظر گرفتن نقش زمان و مكان, آنها را تجزيه و تحليل كنند. در منابع هفتگانه خمس, سودهاى كسبها, در عصر حاضر, مهم ترين وگسترده ترين نقش را در بر آوردن خمس دارند.
غير از خمس سود دادو ستد, ساير منشأهاى خمس, چنين گسترده نيستند;زيرا اكنون معادن, كه از منابع مهم خمس است, بيشتر در اختيار دولت است و حكومت اسلامى, به استخراج آنها مى پردازد. روشن است كه بر اين اساس, موردى براى خمس معادن باقى نمى ماند, زيرا, خمس, حق الامارة است, وقتى اصل مال در اختيار حاكم قرار دارد و در آمد آنها را در مصالح اسلام ومسلمانان به مصرف مى رساند, جداسازى خمس آن, وجهى ندارد, بويژة آن كه بسيارى, از جمله: شيخ مفيد,8 شيخ طوسى,9 سلاربن عبدالعزيز,10 ابن براج,11 معدنها را از انفال و در اختيار امام(ع) مى دانند كه در اين صورت, خمس معدنها چنانكه برخى از فقيهان احتمال داده اند, نوعى حق الاقطاع و يا حق الامارة است كه دولت اسلامى, در هنگام واگذارى استخراج به بخش خصوصى, مى گيرد.12
البته برخى13 از فقيهان, معادن را از رواهاى اصلى و اولى, كه همه مردم در استفاده از آنها, يكسانند, دانسته اند. اگر چنين باشد, وجوب پرداخت خمس آن, امرى روشن است. و همينگونه است در جاهايى كه دولت اسلامى, بر سرير نيست و معدنها را دولت ستم پيشه, به گونه مستقيم, يا باواگذارى آن به افراد, استخراج مى كند.
مواردى چون: گنجها, مال به دست آمده از راه شناگرى, غنائم جنگى, زمينى را كه كافر زينهارى از مسلمان بخرد و مال حلال آميخته به حرام, به خاطر شرايط و قيود و دايره محدودى كه دارند و از آن جا كه بسيارى از آنها مستقيم و غير مستقيم در اختيار دولت اسلامى قرار دارند, مى توان گفت در عصر حاضر, نمونه هاى چندانى ندارند.
از اين روى, دامنه بحث را نمى گستريم و تنها در سه محور زير به بررسى مى پردازيم:
1 . منابع زكات در نُه چيز.
2 . بررسى زكات نقدين.
3 . ضرورت و گستردگى خمس سودهاى كسبها.
پيش از اين اشاره كرديم وجوب زكات در چيزهاى نه گانه, قطعى و مورد پذيرش دو فرقه است, ولى آيا تنها در همين نه چيز زكات واجب است يا خير؟ وآيا ويژه ساختن زكات در موارد ياد شده از ناحيه امامان(ع), حكم هميشگى و پايدار است يا خير حكومتى و ناپايدار.
در بين فقهاى شيعه مشهور است كه زكات, در همان موارد نه گانه واجب است و در غير آن نُه مورد, زكاتى واجب نيست. بر آن, ادعاى اجماع و اتفاق نيز شده است.
محقق حلّى از اجماع چنين گزارش مى دهد:
(ولا يجب فى غير ذلك وهو مذهب علمائنا عدا ابن الجنيد و به قال الحسن وابن سيرين والحسن بن صالح بن حى وابن ابى ليلا واحدى الروايتين عن احمد14...)
و[زكات] در غير اين [نُه مورد] واجب نيست و اين مذهب علماى ما, جز ابن جنيد است. [از علماى اهل سنت] حسن, ابن سيربن, حسن بن صالح بن حى, ابن ابى ليلا و احمد حنبل در يكى از دو روايت, همين نظر را دارند....
ابن زهره نيز, اين نظر را دارد و بر آن ادعاى اجماع مى كند:
(فزكاة الأموال تجب فى تسعة اشياء... ولاتجب فيما عدا ماذكرناه بدليل الاجماع)15
زكاة در نُه چيز از مالها واجب است... ودر غير آنها واجب نيست, به دليل اجماع.
مانند اين سخنان را علامه در منتهى16 و تذكره17, شيخ در خلاف18, سيد مرتضى در ناصريات19و بسيارى ديگر از20 فقها دارند. از عبارت محقق و ديگران استفاده مى شود در ميان علماى شيعه, ابن جنيد اسكافى, وجوب زكات را تنها در موارد نُه گانه نمى داند و در مانند ذرت, عدس, كنجد, برنج و... واجب مى داند.
در اين باره علامه در مختلف مى نويسد:
(اوجب ابن الجنيد الزكاة فى الزيتون والزيت اذا كانا فى الأرض العشريه والحق خلاف ذلك وانّما هو مذهب أبى حنيفة ومالك والشافعى فى احد قوليه21)
ابن جنيد, زكات زيتون و روغن آن را, اگر از زمينهاى عشريه به دست آمده باشند, واجب دانسته است, ولى حق, خلاف اين است و آن مذهب ابوحنيفه و مالك و شافعى, در يكى از دو گفتارش است.
و در جاى ديگرى مى نويسد:
(قال ابن الجنيد تؤخذ الزكاة فى أرض العُشر من كل ما دخل القفيز من حنطة وشعير وسمسم واُرز ودُخن وذرة و عدس وسُلت وساير الحبوب و من التمروا لزبيب)21
ابن جنيد گويد: در زمينهاى عشرى, زكات آنچه داخل پيمانه شود, از: گندم و جو و كنجد و برنج و ارزن و ذرت و عدس و جوترش و ديگر دانه ها و از خرما و كشمش, گرفته مى شود.
و در جاى ديگر مى نويسد:
(أوجب ابن الجنيد الزكاة فى العسل المأخوذ من أرض العشر)23
ابن جنيد, زكات را در عسلى كه از زمينهاى عشرى به دست مى آيد, واجب مى داند.
از اين عبارات, استفاده مى شود كه ابن جنيد اسكافى, زكات را تنها در چيزهاى نُه گانه نمى داند.
غير از ابن جنيد, گويا يونس بن عبدالرحمان, از راويان و فقيهان بزرگ واز اصحاب امام كاظم و امام رضا(ع)24, چنين نظرى داشته است. وى, بر اين نظر بوده كه ويژه بودن زكات در نُه چيز, مربوط به صدر اسلام بوده است و چيزهاى ديگرى پس از آن, توسط پيامبر(ص) و امامان(ع) بدان افزوده شده است. وى, در ذيل روايتى از پيامبر اكرم(ص) ابراز مى دارد:
(معنى قوله (ان الزكاة فى تسعة اشياء و عفا عماسوى ذلك) انّما كان ذلك فى اول النبوة كما كانت الصلاة ركعتين ثم زاد رسول اللّه(ص) فيها سبع ركعات وكذلك الزكاة وضعها وسنّها فى اوّل نبوته على تسعة أشياء ثم وضعها على جميع الحبوب)25
معناى سخن پيامبر كه فرموده (ان الزكاة فى تسعة اشياء وعفا عما سوى ذلك) آن است كه آن [واجب بودن زكات در نُه چيز] در آغاز نبوت بوده است, همان گونه نماز در آغاز دو ركعت بود و سپس پيامبر(ص) بر آن هفت ركعت افزود همچنين زكات را در آغاز, بر نُه چيز واجب فرمود, سپس بر همه دانه ها قرار داد.
از ظاهر عبارت يونس بن عبدالرحمان, برمى آيد كه وى خواسته, بين رواياتى كه زكات را فقط در نُه چيز واجب مى دانند و رواياتى كه زكات را فراتر از نُه چيز واجب مى دانند, جمع كند, از اين روى, آن را توجيه كرده است.
در سخن يونس احتمال ديگرى نيز هست كه در ادامه بحث بدان خواهيم پرداخت.
نعمان بن ابى عبداللّه فقيه و قاضى القضاة حكومت فاطميان, در نيمه دوم قرن چهارم26 نيز, بر اين نظر بوده كه زكات, غير از چيزهاى نه گانه را هم در بر مى گيرد.
وى, در توضيح اين حديث از پيامبر اكرم(ص): (وماسقت السماء والأنهار ففيه العشر) مى نويسد:
(هذا حديث اثبته الخاص والعام عن رسول اللّه(ص) وفيه أبين البيان على انّ الزكاة تجب فى كل ما انبتت الأرض, اذلم يستثنى رسول اللّه(ص) من ذلك شيأً دون شيىء, وروينا عن أهل البيت(ع) من طرق كثيره وباسناد العامة عن رسول اللّه(ص)27...
اين سخن پيامبر(ص) را همگان, شيعه و سنى, ثابت دانسته اند. و در اين سخن, به روشن ترين بيان, وجوب زكات بر هر آنچه از زمين مى رويد, بيان شده است; زيرا پيامبر اكرم(ص) از آن چيزى را جدا نفرموده است. [اين حديث] به راههاى زيادى از اهل بيت پيامبر(ص) و از راه اهل سنت, از پيامبر(ص) براى ما روايت شده است.
قاضى نعمان, براى استوار كردن نظر خويش, روايات ديگرى را نيز از راههاى گوناگون, شيعه و سنى, نقل كرده است. با اين حال, وى, فقيه در بار فاطميان بوده و به باور برخى, از افكار احمد حنبل تأثير پذيرفته است, از اين روى, بيشتر فقهاى ما, به نظرات وى توجه چندانى نكرده اند.28
برخى احتمال داده اند كه از ظاهر عبارت كافى و نيز عنوانهاى باب هاى زكات و ترتيبى كه براى آنها مقرر شده است, امكان دارد استفاده شود كه كلينى نيز, معتقد به وجوب زكات, تنها در نُه چيز نبوده است. زيرا وى, پس از ويژه كردن چند باب به اصل وجوب زكات و اهميت آن و نيز انگيزه وجوب زكات و ضرورت پرداخت آن, بابى را گشوده است با عنوان (باب ما وضع رسول اللّه(ص) الزكات عليه). در اين باب, دو روايت آورده و سپس باب ديگرى را گشوده با عنوان: (باب آنچه از دانه ها زكات دارند) و در آن شش روايت آورده است كه دلالت مى كنند بر وجوب زكات, در بيشتر از نُه چيز.29
ثقةالاسلام كلينى, بر شيوه محدثان, نه در عنوان اين دو باب و نه در ذيل آن, به مستحب بودن غير موارد نه گانه و ياتقيه اى بودن رواياتى كه فراتر از نُه چيز را مى گويند, اشاره نكرده است, بلكه پس از آن, باب ديگرى را گشوده, با عنوان: (باب واجب نبودن زكات در چيزهايى چون: سبزيها و مانند آن كه از زمين مى رويند: و در آن, به چيزهايى كه زكات در آنها واجب نيست, اشاره كرده است. بر اين اساس, برخى احتمال داده اند كه اين باب, بخشى از دو باب پيش و نشان دهنده آن است كه وى, نظر به وجوب زكات در غير غلات چهارگانه داشته است.30
علامه مجلسى پس از آن كه خود به واجب بودن زكات تنها در نُه چيز, تصريح مى كند, مى نويسد:
(وبعضى از علما گفته اند كه زكات واجب است در حبوب, مانند: برنج و ماش و نخود و عدس و امثال اينها, هرگاه به نصاب جو و گندم برسند, به همان شرائط و مقدارى كه گذشت)31
شايد منظور علامه مجلسى از (بعضى از علما) ابن جنيد باشد, بويژه آن كه در مرآة العقول32, تنها ابن جنيد را از شيعه, مخالف وجوب زكات, تنها در نه چيز شمرده است ولى از آن جا كه محقق و علامه, اصل وجوب زكات ساير دانه ها را, بدون اشاره به شرايط و اندازه آنها, از ابن جنيد نقل كرده اند, احتمال مى رود, علامه مجلسى, نظر ابن جنيد را از آنان گرفته باشد, زيرا كتاب فقهى از وى باقى نمانده است. اگر چنين باشد, اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد وى از (بعضى از علما) فرد ديگرى از فقهاى شيعه باشد كه ما از آن بى خبريم. صاحب جواهر نيز مى نويسد اين قول به گروهى از علماى شيعه نسبت داده شده, ولى من آن را نيافتم, مگر آنچه از ظاهر كلام صدوق و پدرش33 در مورد وجوب زكات مال التجاره استفاده مى شود.
همچنين شيخ صدوق34 و پدر وى, على بن موسى بن بابويه35, افزون بر چيزهاى نُه گانه, زكات مال التجاره را نيز واجب دانسته اند.
از علماى روزگارما, افرادى چون: شهيد آيةاللّه صدر36, محمد تقى جعفرى37 و...38 بر اين نظرند كه وجوب زكات, غير از نُه چيز را نيز در بر مى گيرد.
محمد تقى جعفرى مى نويسد:
(بنابر اين, زكات به موارد نُه گانه منحصر نيست و عموم و شمول حكم آن, بسى بيشتر و دامنه دارتر است.39)
شهيد صدر, به روشنى بيان مى دارد:
(زكات, به عنوان يك ديد اسلامى, مخصوص مال معينى نيست.40)
البته وى, در حاشيه اش بر منهاج الصالحين41, چنين نظرى را ابراز نكرده است. بنابر اين از تمامى اين گفتارها و مرورى كه بر آراى برخى از فقيهان داشتيم, استفاده مى شود كه در ميان فقهاى شيعه نيز, وجوب زكات, تنها در نُه چيز, صددرصد قطعى نيست و در بين پيشينيان و علماى اين روزگار, هستند عالمانى كه به گستردگى دايره وجوب زكات نظر داده اند. از اين روى, اجماعى بودن وجوب زكات در نُه چيز, همان گونه كه برخى از بزرگان ادعا كرده اند, صرف نظر از خدشه هاى اصولى, قطعى نيست و در اصل راست آمدن آن, ترديد است.
اكنون, پيش از آن كه به بررسى دليلهاى وجوب زكات فقط در نه چيز, بپردازيم نگاهى مى افكنيم به ديدگاههاى فقهاى اهل سنت در اين باره:
فقهاى اهل سنت در مسأله نظرگاههاى گوناگونى دارند. كه مشهور آن, نظرى است كه زكات را به بيش از نُه چيز واجب مى داند. برخى, مانند: ابن سيرين, حسن بن صالح بن حى, حسن, ابن ابى ليلا و احمد حنبل در يكى از دو روايت, بسان شيعه, معتقدند به انحصار و جوب زكات غلات در اشياى چهارگانه.42
ابن قدامه, افزون بر اينها, از موسى بن طلحه, شعبى, ابن عمر, ابن المبارك, ابى عبيد نيز چنين نظرى را نقل مى كند.43
(الأنواع التى تجب فيها الزكاة خمسة اشياء, الأول النعم وهى الابل والبقر والغنم... الثانى الذهب والفضة ولو غير مضروبين, الثالث عروض التجارة, الرابع المعدن والركاز, الخامس, الزروع والثمار ولازكاة فيما عداهذه الأنواع الخمسة)44
چيزهايى كه زكات بر آنها واجب است, پنج دسته اند:
چهار پايان, كه عبارتند از:
1. شتر و گاو و گوسفند...
2 . طلا و نقره هرچند, مسكوك نباشند.
3 . كالاى تجارت
4 . معادن و گنجها
5 . ميوه ها و محصولهاى كشاورزى. و در غير اين پنج نوع, زكات واجب نيست.
ناگفته نماند آنان كه به گستردگى دامنه زكات نظر دارند, در همه موارد بر يك رأى نيستند.
مالكيان و شافعيان, تنها در چيزهايى كه بشود ذخيره سازى و خشك كرد و غذاى مردم نيز باشند, مانند: گندم وجو, ذرت و برنج واجب مى دانند و در مواردى چون گردو, بادام, سيب و انار و... واجب نمى دانند.46
حنبليان در چيزهايى كه افزون بر درخور خشك كردن و نگهدارى, درخور پيمانه كردن باشند, زكات را واجب مى دانند.41
ظاهريه, ابن حزم وشوكانى, اصلاً زكات مال التجاره را واجب نمى دانند.47ولى ابو حنيفه, در هر چه كه از زمين برويد, به جز چند مورد, زكات را واجب مى داند به باور وى, به جز هيزم و نى و علف خشك, در همه گياهان, ميوه ها, سبزيها ودانه ها زكات واجب است.48
ابو حنيفه, افزون بر گاو, شتر و گوسفند, زكات اسب را واجب دانسته است, ولى مالك و احمد, بر اين نظر نيستند.49
در بين فقهاى اهل سنت, ابو حنيفه گسترده ترين نظر را در رابطه با موارد وجوب زكات دارد. بنابر اين, اين كه برخى پنداشته اند, همه علماى اهل سنت پذيرفته اند گستردگى دامنه وجوب زكات را, درست نيست. زيرا ملاحظه كرديد كه در اين مسأله, ديدگاههاى گونه گونى داشتند.
هرچند نظر مشهور در بين آنان, همانا, وجوب زكات در بيشتر از نه چيز است.]]> <![CDATA[دليلهاى انحصار زكات در نه چيز]]> https://forum.ghorany.com/thread-4070.html Sun, 27 Mar 2016 16:52:11 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4070.html 1 . اجماع
بسيارى از فقها از جمله شيخ, در خلاف وعلامه در نهايه ادعاى اجماع كرده اند شيخ انصارى در اين زمينه مى نويسد:
(المعروف بين الأصحاب عدم وجوب الزكاة فيما سوى التسعة الأصناف وعن الشيخينن فى الفقيه والخلاف51 والسيدين فى الناصرية52 والغنية53 عليه الاجماع, وعن المنتهى أنّ عليه علما وُنا اُجمع ومثله فى المعتبر باستثناء الاسكافى)54
بين اصحاب مشهوراست كه زكات درغير از نُه چيز, واجب نيست. شيخ [صدوق] در (فقيه) وشيخ طوسى در (خلاف) وسيد مرتضى در (ناصريات) و ابن زهره در (غنيه) بر آن ادعاى اجماع كرده اند و علامه در منتهى گفته (همه علماى ما برآنند) و چنين ابراز كرده محقق در معتبر, ولى ابن جنيد را استثناء كرده است.
در عبارت شيخ, چنانكه مصحح در پاورقى عبارت شيخ توضيح داده, در برخى نسخه ها به جاى (فقيه) (مقنعه) است چنين بر مى آيد كه همان درست باشد.55
ولى همان گونه كه پيش از اين اشاره كرديم, نخست اين كه برخى از فقهاى شيعه, مانند ابن جنيد و يونس مخالفت كرده اند و و ديگر اين كه در حجيّت چنين اجماعهايى ترديد است, بويژه مستند اين اجماعها, روايات باب است و خواهيم ديد كه در بين رواياتى كه دايره زكات را فراتر از نه چيز مى دانند) نيز, روايات با ارزشى وجود دارد.
2 . اصالة البرائه
شيخ طوسى در خلاف56 و علامه در مختلف57 وسيدمرتضى در انتصار58 و گروهى ديگر از بزرگان59 در مقام استدلال بر انحصار زكات در اشياى نه گانه, به (اصالة البرائه) نيز تمسك جسته اند. اينان, با اجراى اين اصل, مى خواهند بگويند, در وجوب زكات تنها در نه چيز, ترديدى نيست و همه فقها در آن اتفاق نظر دارند , از اين روى, اگر به خاطر پاره اى روايات و گفتارها, نسبت به وجوب زكات در ديگر موارد, دچار ترديد شويم, مى گوئيم اصل برائت است و زكات ديگر موارد بر ما واجب نيست.
پر واضح است كه اجراى اين اصل, بستگى به آن دارد كه ما از ظهور روايات, دائر به وجوب زكات در غيراز موارد نه گانه دست برداريم و يا به گونه اى آنها را توجيه كنيم, همان طور كه شيخ, علاّمه و بسيارى ديگر, آنها را حمل براستحباب و برخى نيز حمل بر تقيه كرده اند وگرنه روشن است كه با وجود روايات با ارزش و ارجمند, نوبت به اصل نمى رسد.
3 . روايات در منابع روايى, اخبار گوناگونى ديده مى شود كه از پاره اى آنها وجوب زكات در اشياى نه گانه استفاده مى شود, بدون آن كه حكم وجوب را از ديگر موارد نفى كند و دسته اى از روايات نيز, افزون بر تأكيد وجوب زكات در نُه چيز, به روشنى وجوب زكات را از جاهاى ديگر نفى مى كند. در برابر اين دو دسته از روايات, رواياتى وجود دارد كه نشانگر وجوب زكات, افزون بر نُه چيز, در ديگر موارد است. بنابر اين, روايات را در دو گروه مى توان خلاصه كرد: گروهى كه زكات را تنها در اشياى نه گانه واجب مى دانند و گروهى كه وجوب زكات را فراتر از نه مورد, مى دانند.]]> 1 . اجماع
بسيارى از فقها از جمله شيخ, در خلاف وعلامه در نهايه ادعاى اجماع كرده اند شيخ انصارى در اين زمينه مى نويسد:
(المعروف بين الأصحاب عدم وجوب الزكاة فيما سوى التسعة الأصناف وعن الشيخينن فى الفقيه والخلاف51 والسيدين فى الناصرية52 والغنية53 عليه الاجماع, وعن المنتهى أنّ عليه علما وُنا اُجمع ومثله فى المعتبر باستثناء الاسكافى)54
بين اصحاب مشهوراست كه زكات درغير از نُه چيز, واجب نيست. شيخ [صدوق] در (فقيه) وشيخ طوسى در (خلاف) وسيد مرتضى در (ناصريات) و ابن زهره در (غنيه) بر آن ادعاى اجماع كرده اند و علامه در منتهى گفته (همه علماى ما برآنند) و چنين ابراز كرده محقق در معتبر, ولى ابن جنيد را استثناء كرده است.
در عبارت شيخ, چنانكه مصحح در پاورقى عبارت شيخ توضيح داده, در برخى نسخه ها به جاى (فقيه) (مقنعه) است چنين بر مى آيد كه همان درست باشد.55
ولى همان گونه كه پيش از اين اشاره كرديم, نخست اين كه برخى از فقهاى شيعه, مانند ابن جنيد و يونس مخالفت كرده اند و و ديگر اين كه در حجيّت چنين اجماعهايى ترديد است, بويژه مستند اين اجماعها, روايات باب است و خواهيم ديد كه در بين رواياتى كه دايره زكات را فراتر از نه چيز مى دانند) نيز, روايات با ارزشى وجود دارد.
2 . اصالة البرائه
شيخ طوسى در خلاف56 و علامه در مختلف57 وسيدمرتضى در انتصار58 و گروهى ديگر از بزرگان59 در مقام استدلال بر انحصار زكات در اشياى نه گانه, به (اصالة البرائه) نيز تمسك جسته اند. اينان, با اجراى اين اصل, مى خواهند بگويند, در وجوب زكات تنها در نه چيز, ترديدى نيست و همه فقها در آن اتفاق نظر دارند , از اين روى, اگر به خاطر پاره اى روايات و گفتارها, نسبت به وجوب زكات در ديگر موارد, دچار ترديد شويم, مى گوئيم اصل برائت است و زكات ديگر موارد بر ما واجب نيست.
پر واضح است كه اجراى اين اصل, بستگى به آن دارد كه ما از ظهور روايات, دائر به وجوب زكات در غيراز موارد نه گانه دست برداريم و يا به گونه اى آنها را توجيه كنيم, همان طور كه شيخ, علاّمه و بسيارى ديگر, آنها را حمل براستحباب و برخى نيز حمل بر تقيه كرده اند وگرنه روشن است كه با وجود روايات با ارزش و ارجمند, نوبت به اصل نمى رسد.
3 . روايات در منابع روايى, اخبار گوناگونى ديده مى شود كه از پاره اى آنها وجوب زكات در اشياى نه گانه استفاده مى شود, بدون آن كه حكم وجوب را از ديگر موارد نفى كند و دسته اى از روايات نيز, افزون بر تأكيد وجوب زكات در نُه چيز, به روشنى وجوب زكات را از جاهاى ديگر نفى مى كند. در برابر اين دو دسته از روايات, رواياتى وجود دارد كه نشانگر وجوب زكات, افزون بر نُه چيز, در ديگر موارد است. بنابر اين, روايات را در دو گروه مى توان خلاصه كرد: گروهى كه زكات را تنها در اشياى نه گانه واجب مى دانند و گروهى كه وجوب زكات را فراتر از نه مورد, مى دانند.]]> <![CDATA[نمازهاى واجب]]> https://forum.ghorany.com/thread-4067.html Fri, 25 Mar 2016 17:08:58 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4067.html <![CDATA[احکام نماز]]> https://forum.ghorany.com/thread-4066.html Fri, 25 Mar 2016 17:07:27 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4066.html <![CDATA[نمازهاى واجب يوميه]]> https://forum.ghorany.com/thread-4065.html Fri, 25 Mar 2016 17:06:22 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4065.html نمازهاى واجب يوميه پنج است: ظهر و عصر هر کدام چهار رکعت، مغرب سه رکعت، عشا چهار رکعت، صبح دو رکعت.
٧٢٨ در سفر بايد نمازهاى چهار رکعتى را با شرايط‏ى که گفته مى‏شود، دو رکعت‏خواند
]]> نمازهاى واجب يوميه پنج است: ظهر و عصر هر کدام چهار رکعت، مغرب سه رکعت، عشا چهار رکعت، صبح دو رکعت.
٧٢٨ در سفر بايد نمازهاى چهار رکعتى را با شرايط‏ى که گفته مى‏شود، دو رکعت‏خواند
]]> <![CDATA[كيفيت نيّت روزه]]> https://forum.ghorany.com/thread-4060.html Tue, 22 Mar 2016 17:03:57 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4060.html نيّت هر روز يا برای كل ماه
. در ماه رمضان بايد برای هر روز نيّت كرد، يا اينكه يك نيّت در اول ماه كافی است؟
ج) اگر شب اول ماه رمضان نيّت كند كه يك ماه را روزه بگيرد، كافی است؛ ولی بهتر (احتياط مستحب) است در هر شب ماه رمضان، برای روزه فردای آن نيز، نيّت كند.

وجوب روزه به صرف نيّت
. مادرم نيّت کرد که کل ماه را روزه بگيرد ولی بعد از هفت روز مريض شد، حالا وظيفه‌اش چيست؟
ج) صِرف نيّت، چيزی به عهده‌اش نمی‌‌آورد بنابراين در فرض مذکور روزه بر او واجب نيست.

کافی بودن نيّت ارتکازی در روزه
. شخصی شب نيّت روزه کرده و با همين نيّت تا بعد از اذان صبح خوابيده، وقتی بيدار شده حواسش نبوده و پس از نوشيدن آب يادش آمده بود که شب نيّت روزه کرده است، آيا در اين صورت روزه‌اش صحيح است؟
ج) انجام سهوی مُفطِر ضرری به صحت روزه نمی‌‌زند و اگر نيّت قبلی ـ هرچند به‌صورت ارتکازی ـ موجود باشد، کفايت می‌‌کند.]]> نيّت هر روز يا برای كل ماه
. در ماه رمضان بايد برای هر روز نيّت كرد، يا اينكه يك نيّت در اول ماه كافی است؟
ج) اگر شب اول ماه رمضان نيّت كند كه يك ماه را روزه بگيرد، كافی است؛ ولی بهتر (احتياط مستحب) است در هر شب ماه رمضان، برای روزه فردای آن نيز، نيّت كند.

وجوب روزه به صرف نيّت
. مادرم نيّت کرد که کل ماه را روزه بگيرد ولی بعد از هفت روز مريض شد، حالا وظيفه‌اش چيست؟
ج) صِرف نيّت، چيزی به عهده‌اش نمی‌‌آورد بنابراين در فرض مذکور روزه بر او واجب نيست.

کافی بودن نيّت ارتکازی در روزه
. شخصی شب نيّت روزه کرده و با همين نيّت تا بعد از اذان صبح خوابيده، وقتی بيدار شده حواسش نبوده و پس از نوشيدن آب يادش آمده بود که شب نيّت روزه کرده است، آيا در اين صورت روزه‌اش صحيح است؟
ج) انجام سهوی مُفطِر ضرری به صحت روزه نمی‌‌زند و اگر نيّت قبلی ـ هرچند به‌صورت ارتکازی ـ موجود باشد، کفايت می‌‌کند.]]> <![CDATA[مشقت در گرفتن روزه]]> https://forum.ghorany.com/thread-4059.html Tue, 22 Mar 2016 17:02:55 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4059.html ناتوانی از گرفتن روزه در آغاز بلوغ
. دختری که به سن تکليف رسيده، ولی به علت ضعف جسمانی توانايی روزه گرفتن ندارد، و بعد از ماه مبارک رمضان هم نمی‌ تواند قضای آن را به جا آورد تا اين‌که ماه رمضان سال بعد فرا می‌‌ رسد، چه حکمی‌‌ دارد؟
ج) ناتوانی از گرفتن روزه و قضای آن به مجرد ضعف و عدم قدرت موجب سقوط قضای روزه نمی‌‌ شود، بلکه قضای روزه‌ های ماه رمضان که از او فوت شده، بر وی واجب است.
. دخترانی که تازه به سن تکليف رسيده‌ اند و روزه گرفتن بر آن‌ها مقداری مشکل است، چه حکمی‌ دارند؟ آيا سن بلوغ شرعی دختران اکمال نه سال قمری است؟
ج) بنا بر نظر مشهور، بلوغ شرعی دختران همان تکميل نه سال قمری است که در اين هنگام روزه بر آن‌ها واجب است و ترک آن به مجرد بعضی از عذرها جايز نيست، ولی اگر روزه گرفتن برای ايشان ضرر داشته باشد يا تحمل آن برايشان همراه با مشقت زياد باشد، افطار برای آن‌ها جايز است.
. اگر دختر نه ساله‌ ای که روزه بر او واجب شده، به دليل دشواری، روزه‌ اش را افطار نمايد، آيا قضا بر او واجب است يا خير؟
ج) قضای روزه‌‌ هايی که از ماه رمضان افطار کرده، بر او واجب است.
. من بر اثر ضعف جسمانی از ابتدای سن بلوغ تا دوازده سالگی روزه نگرفته‌ ام، در حال حاضر چه تکليفی دارم؟
ج) واجب است روزه‌‌ هايی را که در ماه مبارک رمضان نگرفته ‌ايد با اين‌که به سنّ تکليف رسيده بوديد، قضا کنيد، و اگر افطار روزه ماه رمضان عمدی و اختياری و بدون عذر شرعی بوده، کفّاره هم بر شما واجب است.
. کسی که در اوائل سن تکليف بر اثر ضعف و عدم توانايی، نتوانسته روزه بگيرد، آيا فقط قضا بر او واجب است يا قضا و کفّاره با هم بر او واجب است؟
ج) اگر گرفتن روزه برای او حرجی نبوده و عمداً افطار کرده، علاوه بر قضا، کفّاره نيز بر او واجب است و اگر خوف داشته باشد که اگر روزه بگيرد مريض شود، فقط قضای روزه‌ ها بر عهده او می‌ باشد.
افطار به‌خاطر مشقت در اثنای روز
. اگر شخصی جهت شغلی كه دارد و نمی‌‌تواند آن را رها كند چنانچه بر اثر تشنگی يا گرسنگی روزه برايش حرجی باشد، و همچنين افراد كم سن و سال كه روزه گرفتن برای آن‌ها مشقّت شديد دارد آيا از اوّل روز می‌‌توانند افطار كنند يا اين‌كه حكم ديگری دارند؟
ج) در فرض سؤال، هر وقت دچار حرج و مشقّت شدند، می‌‌توانند افطار نموده و بعدا باید روزه آن روز را قضا نمایند.
]]> ناتوانی از گرفتن روزه در آغاز بلوغ
. دختری که به سن تکليف رسيده، ولی به علت ضعف جسمانی توانايی روزه گرفتن ندارد، و بعد از ماه مبارک رمضان هم نمی‌ تواند قضای آن را به جا آورد تا اين‌که ماه رمضان سال بعد فرا می‌‌ رسد، چه حکمی‌‌ دارد؟
ج) ناتوانی از گرفتن روزه و قضای آن به مجرد ضعف و عدم قدرت موجب سقوط قضای روزه نمی‌‌ شود، بلکه قضای روزه‌ های ماه رمضان که از او فوت شده، بر وی واجب است.
. دخترانی که تازه به سن تکليف رسيده‌ اند و روزه گرفتن بر آن‌ها مقداری مشکل است، چه حکمی‌ دارند؟ آيا سن بلوغ شرعی دختران اکمال نه سال قمری است؟
ج) بنا بر نظر مشهور، بلوغ شرعی دختران همان تکميل نه سال قمری است که در اين هنگام روزه بر آن‌ها واجب است و ترک آن به مجرد بعضی از عذرها جايز نيست، ولی اگر روزه گرفتن برای ايشان ضرر داشته باشد يا تحمل آن برايشان همراه با مشقت زياد باشد، افطار برای آن‌ها جايز است.
. اگر دختر نه ساله‌ ای که روزه بر او واجب شده، به دليل دشواری، روزه‌ اش را افطار نمايد، آيا قضا بر او واجب است يا خير؟
ج) قضای روزه‌‌ هايی که از ماه رمضان افطار کرده، بر او واجب است.
. من بر اثر ضعف جسمانی از ابتدای سن بلوغ تا دوازده سالگی روزه نگرفته‌ ام، در حال حاضر چه تکليفی دارم؟
ج) واجب است روزه‌‌ هايی را که در ماه مبارک رمضان نگرفته ‌ايد با اين‌که به سنّ تکليف رسيده بوديد، قضا کنيد، و اگر افطار روزه ماه رمضان عمدی و اختياری و بدون عذر شرعی بوده، کفّاره هم بر شما واجب است.
. کسی که در اوائل سن تکليف بر اثر ضعف و عدم توانايی، نتوانسته روزه بگيرد، آيا فقط قضا بر او واجب است يا قضا و کفّاره با هم بر او واجب است؟
ج) اگر گرفتن روزه برای او حرجی نبوده و عمداً افطار کرده، علاوه بر قضا، کفّاره نيز بر او واجب است و اگر خوف داشته باشد که اگر روزه بگيرد مريض شود، فقط قضای روزه‌ ها بر عهده او می‌ باشد.
افطار به‌خاطر مشقت در اثنای روز
. اگر شخصی جهت شغلی كه دارد و نمی‌‌تواند آن را رها كند چنانچه بر اثر تشنگی يا گرسنگی روزه برايش حرجی باشد، و همچنين افراد كم سن و سال كه روزه گرفتن برای آن‌ها مشقّت شديد دارد آيا از اوّل روز می‌‌توانند افطار كنند يا اين‌كه حكم ديگری دارند؟
ج) در فرض سؤال، هر وقت دچار حرج و مشقّت شدند، می‌‌توانند افطار نموده و بعدا باید روزه آن روز را قضا نمایند.
]]> <![CDATA[رؤيت هلال]]> https://forum.ghorany.com/thread-4058.html Tue, 22 Mar 2016 17:01:49 +0430 https://forum.ghorany.com/thread-4058.html
. اگر يقين و اطمينان به تولد هلال و قابل رؤيت بودنش پيدا شود، آيا تکيه و اعتماد بر آن حتی اگر در حال حاضر رؤيت نشود، امکان دارد؟
ج) اگر يقين به تولد هلال و قابل رؤيت بودن آن حاصل شود ـ يعنی به وجود ماه و امکان رؤيتش ـ علم به حلول ماه حاصل شده و آثار اول ماه بر آن مترتب می‌‌شود، هر چند خود شخص فعلاً هلال را نديده باشد.
ملاک داخل شدن ماه جديد
. ملاک داخل شدن در ماه جديد چيست؟ آيا خارج شدن قمر از تحت‌الشعاع يا خارج شدن آن از محاق است يا اين که با شرط رؤيت هلال با چشم غيرمسلح می‌ باشد و يا به شرط امکان رؤيتش؟
ج) معيار، خارج شدن ماه از تحت‌الشعاع و امکان رؤيتش ولو با چشم مسلح می‌‌باشد.
عدم علم به امکان رؤيت هلال

. اگر يقين به تولد ماه داشته باشيم ولی يقين نداشته باشيم که امکان رؤيتش هست، حکم چيست؟
ج) کفايت نمی‌‌کند.
استهلال

. آيا استهلال در اول هر ماه واجب کفايی است يا احتياط واجب؟
ج) استهلال فی‌نفسه واجب شرعی نيست.
زمان رؤيت هلال
. همان‌طور که می‌‌دانيد، وضعيت هلال در آخر يا اول ماه به يکی از حالت‌های زير است:
الف. غروب هلال قبل از غروب خورشيد باشد.
ب. غروب هلال مقارن با غروب خورشيد باشد.
ج. غروب هلال بعد از غروب خورشيد باشد.
لطفاً بيان فرماييد کدام يک از حالات سه‌گانه فوق را می‌‌توان برای تعيين اول ماه به حساب آورد؟
ج) در هر سه فرض، رؤيت هلال برای اثبات حلول ماه قمری جديد از شبی که پس از رؤيت است کفايت می‌‌کند.

. در برخی از کشورها (مثل سوئد) امکان رؤيت هلال ماه شوال پس از غروب خورشيد تا دو سه روز بعد از رؤيت ماه نو در ايران منتفی می‌‌باشد چون در اين مناطق ماه قبل از خورشيد غروب می‌‌کند حال اگر در اين مناطق امکان رؤيت هلال قبل از غروب خورشيد وجود داشته باشد آيا همين مقدار برای اثبات هلال ماه شوال کفايت می‌‌کند يا نه؟
ج) اطمينان به امکان رؤيت هلال پيش از غروب برای اثبات حلول ماه قمری جديد از شبی که پس از رؤيت است، کافی است.
اتحاد افق و ملاك آن

. آيا اتحاد افق در رؤيت هلال شرط است يا خير؟
ج) بلی شرط است.
. هم افق به چه معنی می‌‌باشد و نقاط هم افق چه نقاطی هستند؟
ج) مراد از «هم افق» مکانی است که از لحاظ امکان يا عدم امکان رؤيت با شهر مورد نظر، همسان باشد.
ثبوت هلال ماه نو در شهرهای هم افق



. اگر هلال ماه مبارك رمضان در شهری ديده شود، آيا در شهرهای ديگری كه افق آنها يكسان بوده يا دو ساعت فرق دارند، اول ماه ثابت می‌‌شود يا نه؟
ج) اگر ملازمه‌ی بين بلدين در امکان رؤيت هلال مُحرز باشد، برای‌ شهرهای ديگر نيز كافی است؛ و صِرف اختلاف در وقت غروب ميزان نيست.


اعتماد بر افق مناطق ديگر
. اگر روز بيست و نهم ماه در تهران و خراسان عيد باشد، آيا برای افرادی هم که در شهری مانند بوشهر مقيم هستند، جايز است افطار کنند؟ با توجه به اين‌که افق تهران و خراسان با افق بوشهر يکی نيست.
ج) به‌طور کلّی اگر اختلاف بين افق دو شهر به مقداری باشد که با فرض رؤيت هلال در يکی، هلال در ديگری قابل رؤيت نباشد، رؤيت آن برای شهرهايی که احتمال رؤيت در آن به‌طور قطع و يقين منتفی باشد، کفايت نمی‌‌کند.


رؤيت هلال در بلاد شرقی



. اگر ماه در انگليس ديده شود، آيا برای مردم کشورهايی که در غرب آن واقع شده است هم ثابت می‌‌شود؟
ج) اگر رؤيت ماه در بلدی ملازم با رؤيت يا امکان رؤيت در بلد ديگر باشد، برای آن بلد ديگر هم کافی است، اما ممكن است در اثر اختلاف زياد در عرض جغرافيايی، رؤيت در بلد شرقی ملازم با امكان رؤيت در بلد غربی نباشد.


. اگر ماه در كشورهای شرقی رؤيت شود آيا برای كشورهای غربی خودبه‌خود ثابت می‌‌شود يا خير؟ و حدود آن چيست؟
ج) رؤيت در بلد شرقی گرچه غالباً ملازم با امكان رؤيت به طريق اولی در بلد غربی است، ليكن گاهی به ملاحظه‌ی اختلاف زياد در عرض جغرافيايی، چنين ملازمه‌ای منتفی است؛ و معيار كلّی ملازمه‌ی بين بلدين در امكان رؤيت هلال است.


هم عرض بودن مناطق در رؤيت هلال

. شمال كانادا در عرض جغرافيايی انگليس قرار دارد، آيا با انگليس هم‌افق است؟
ج) صِرف هم‌عرض بودن كافی نيست، بلكه ميزان ملازمه بين رؤيت در يك بلد با امكان رؤيت در بلد ديگر است.

اشتراك دو منطقه در شب



. اگر يقين و اطمينان به تولد هلال و قابل رؤيت بودنش در غير كشور مكلّف پيدا شود، در صورتی كه آن كشور با كشور مكلّف در بخشی از شب مشترك باشد، آيا می‌‌توان به اين رؤيت ترتيب اثر داد؟
ج) صِرف مشترك بودن دو كشور در بخشی از شب، برای اشتراك حكم كفايت نمی‌‌كند.


ملاك رؤيت هلال




. رؤيت ماه نو با ابزار چه حکمی‌ دارد و آيا رؤيت تصوير هلال ماه با استفاده از دوربين مخصوص و انعکاس نور و بازخوانی اطلاعات ضبط شده توسط رايانه، برای اثبات اول ماه کفايت می‌ کند؟

ج) رؤيت با وسيله، فرقی با رؤيت به طريق عادی ندارد و معتبر است. ملاک آن است که عنوان رؤيت محفوظ باشد. پس رؤيت با چشم و با عينک و با تلسکوپ محکوم به حکم واحدند. اما در مورد انعکاس به رايانه که درآن صدق عنوان رؤيت معلوم نيست محل اشکال است.








]]>
. اگر يقين و اطمينان به تولد هلال و قابل رؤيت بودنش پيدا شود، آيا تکيه و اعتماد بر آن حتی اگر در حال حاضر رؤيت نشود، امکان دارد؟
ج) اگر يقين به تولد هلال و قابل رؤيت بودن آن حاصل شود ـ يعنی به وجود ماه و امکان رؤيتش ـ علم به حلول ماه حاصل شده و آثار اول ماه بر آن مترتب می‌‌شود، هر چند خود شخص فعلاً هلال را نديده باشد.
ملاک داخل شدن ماه جديد
. ملاک داخل شدن در ماه جديد چيست؟ آيا خارج شدن قمر از تحت‌الشعاع يا خارج شدن آن از محاق است يا اين که با شرط رؤيت هلال با چشم غيرمسلح می‌ باشد و يا به شرط امکان رؤيتش؟
ج) معيار، خارج شدن ماه از تحت‌الشعاع و امکان رؤيتش ولو با چشم مسلح می‌‌باشد.
عدم علم به امکان رؤيت هلال

. اگر يقين به تولد ماه داشته باشيم ولی يقين نداشته باشيم که امکان رؤيتش هست، حکم چيست؟
ج) کفايت نمی‌‌کند.
استهلال

. آيا استهلال در اول هر ماه واجب کفايی است يا احتياط واجب؟
ج) استهلال فی‌نفسه واجب شرعی نيست.
زمان رؤيت هلال
. همان‌طور که می‌‌دانيد، وضعيت هلال در آخر يا اول ماه به يکی از حالت‌های زير است:
الف. غروب هلال قبل از غروب خورشيد باشد.
ب. غروب هلال مقارن با غروب خورشيد باشد.
ج. غروب هلال بعد از غروب خورشيد باشد.
لطفاً بيان فرماييد کدام يک از حالات سه‌گانه فوق را می‌‌توان برای تعيين اول ماه به حساب آورد؟
ج) در هر سه فرض، رؤيت هلال برای اثبات حلول ماه قمری جديد از شبی که پس از رؤيت است کفايت می‌‌کند.

. در برخی از کشورها (مثل سوئد) امکان رؤيت هلال ماه شوال پس از غروب خورشيد تا دو سه روز بعد از رؤيت ماه نو در ايران منتفی می‌‌باشد چون در اين مناطق ماه قبل از خورشيد غروب می‌‌کند حال اگر در اين مناطق امکان رؤيت هلال قبل از غروب خورشيد وجود داشته باشد آيا همين مقدار برای اثبات هلال ماه شوال کفايت می‌‌کند يا نه؟
ج) اطمينان به امکان رؤيت هلال پيش از غروب برای اثبات حلول ماه قمری جديد از شبی که پس از رؤيت است، کافی است.
اتحاد افق و ملاك آن

. آيا اتحاد افق در رؤيت هلال شرط است يا خير؟
ج) بلی شرط است.
. هم افق به چه معنی می‌‌باشد و نقاط هم افق چه نقاطی هستند؟
ج) مراد از «هم افق» مکانی است که از لحاظ امکان يا عدم امکان رؤيت با شهر مورد نظر، همسان باشد.
ثبوت هلال ماه نو در شهرهای هم افق



. اگر هلال ماه مبارك رمضان در شهری ديده شود، آيا در شهرهای ديگری كه افق آنها يكسان بوده يا دو ساعت فرق دارند، اول ماه ثابت می‌‌شود يا نه؟
ج) اگر ملازمه‌ی بين بلدين در امکان رؤيت هلال مُحرز باشد، برای‌ شهرهای ديگر نيز كافی است؛ و صِرف اختلاف در وقت غروب ميزان نيست.


اعتماد بر افق مناطق ديگر
. اگر روز بيست و نهم ماه در تهران و خراسان عيد باشد، آيا برای افرادی هم که در شهری مانند بوشهر مقيم هستند، جايز است افطار کنند؟ با توجه به اين‌که افق تهران و خراسان با افق بوشهر يکی نيست.
ج) به‌طور کلّی اگر اختلاف بين افق دو شهر به مقداری باشد که با فرض رؤيت هلال در يکی، هلال در ديگری قابل رؤيت نباشد، رؤيت آن برای شهرهايی که احتمال رؤيت در آن به‌طور قطع و يقين منتفی باشد، کفايت نمی‌‌کند.


رؤيت هلال در بلاد شرقی



. اگر ماه در انگليس ديده شود، آيا برای مردم کشورهايی که در غرب آن واقع شده است هم ثابت می‌‌شود؟
ج) اگر رؤيت ماه در بلدی ملازم با رؤيت يا امکان رؤيت در بلد ديگر باشد، برای آن بلد ديگر هم کافی است، اما ممكن است در اثر اختلاف زياد در عرض جغرافيايی، رؤيت در بلد شرقی ملازم با امكان رؤيت در بلد غربی نباشد.


. اگر ماه در كشورهای شرقی رؤيت شود آيا برای كشورهای غربی خودبه‌خود ثابت می‌‌شود يا خير؟ و حدود آن چيست؟
ج) رؤيت در بلد شرقی گرچه غالباً ملازم با امكان رؤيت به طريق اولی در بلد غربی است، ليكن گاهی به ملاحظه‌ی اختلاف زياد در عرض جغرافيايی، چنين ملازمه‌ای منتفی است؛ و معيار كلّی ملازمه‌ی بين بلدين در امكان رؤيت هلال است.


هم عرض بودن مناطق در رؤيت هلال

. شمال كانادا در عرض جغرافيايی انگليس قرار دارد، آيا با انگليس هم‌افق است؟
ج) صِرف هم‌عرض بودن كافی نيست، بلكه ميزان ملازمه بين رؤيت در يك بلد با امكان رؤيت در بلد ديگر است.

اشتراك دو منطقه در شب



. اگر يقين و اطمينان به تولد هلال و قابل رؤيت بودنش در غير كشور مكلّف پيدا شود، در صورتی كه آن كشور با كشور مكلّف در بخشی از شب مشترك باشد، آيا می‌‌توان به اين رؤيت ترتيب اثر داد؟
ج) صِرف مشترك بودن دو كشور در بخشی از شب، برای اشتراك حكم كفايت نمی‌‌كند.


ملاك رؤيت هلال




. رؤيت ماه نو با ابزار چه حکمی‌ دارد و آيا رؤيت تصوير هلال ماه با استفاده از دوربين مخصوص و انعکاس نور و بازخوانی اطلاعات ضبط شده توسط رايانه، برای اثبات اول ماه کفايت می‌ کند؟

ج) رؤيت با وسيله، فرقی با رؤيت به طريق عادی ندارد و معتبر است. ملاک آن است که عنوان رؤيت محفوظ باشد. پس رؤيت با چشم و با عينک و با تلسکوپ محکوم به حکم واحدند. اما در مورد انعکاس به رايانه که درآن صدق عنوان رؤيت معلوم نيست محل اشکال است.








]]>